Rebecca Thomas, yr awdur a hanesydd o Gaerdydd a gipiodd Wobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol y Garreg Las am ei nofel Ynys Gwales, sy'n rhannu hanesion personol yr wythnos hon fel rhan o gyfres Ateb y Galw. Yn dilyn wythnos lwyddiannus iddi yn yr Eisteddfod, mae Rebecca yn ateb cyfres o gwestiynau ysgafn am ei hatgofion, ei hoff lefydd a'i phrofiadau bywyd.
Fel y nodwyd mewn adroddiad blaenorol am ei buddugoliaeth, daeth Ynys Gwales i'r brig o blith cystadleuwyr eleni. Daw'r cyfweliad hwn hefyd yn sgil wythnos gyfoethog i lenyddiaeth Gymraeg yn yr Eisteddfod, a gynhwysai Emyr Lewis yn ennill y Gadair am yr eildro mewn cystadleuaeth a ddisgrifiwyd gan y beirniaid fel yr agosaf ers 1976, yn ogystal â chyfweliadau Ateb y Galw blaenorol gyda Christine James ac Aled Emyr o'r band Achlysurol.
Beth sydd i'w wybod am y nofel fuddugol?
Yn ôl y beirniaid, mae Ynys Gwales yn nofel uchelgeisiol sy'n cynnig "dehongliad ffres o'r Ail Gainc o'r Mabinogi", gan adrodd stori Llŷr a'i deulu o bysgotwyr ynghyd â Morfudd, gwarcheidwad Ynys Gwales, fel y nododd Nation.Cymru. Cadarnhaodd sylw diweddarach gan adroddiad pellach fod Rebecca wedi ysgrifennu'r nofel yn wreiddiol yn ystod cyfnod fel artist preswyl ar Ynys Enlli yn haf 2025.
Mae Gwobr Goffa Daniel Owen yn wobr am nofel Gymraeg heb ei chyhoeddi o o leiaf 50,000 gair, ac eleni derbyniwyd naw cynnig, yn ôl yr un adroddiad. Daw'r wobr gyda medal a £5,000, arian a roddwyd gan bobl o ardal Preseli er cof am Martin a Meryl Lloyd, Cilgerran. Yn ôl Nation.Cymru, disgwylir i'r nofel fuddugol gael ei chyhoeddi yn rhan o wobr y gystadleuaeth.
Pa gynnwrf ddaeth yn sgil y fuddugoliaeth?
Yn dilyn clod y beirniaid am Ynys Gwales, cododd rhes ynghylch honiad am ddefnydd o ddeallusrwydd artiffisial, ac wedi hynny dywedodd cystadleuydd arall fod y cyhuddiad yn "sarhaus", yn ôl adroddiad diweddarach ar y stori.
Beth yw atgof cyntaf Rebecca?
Ei hatgof cyntaf yw mynd i'r ysbyty i gwrdd â'i brawd bach, Dafydd, am y tro cyntaf, tua phedair oed, gydag eira ym mhobman. Yn ei chyffro, aeth â'r balŵns heliwm a bwriadwyd i'w mam a'u rhoi'n ddamweiniol i fenyw arall ar y ward.
Beth yw ei hoff le yng Nghymru?
Llyn Syfaddan yn Sir Frycheiniog yw'r ateb, lle mae hi wedi dringo pob mynydd cyfagos ac wedi treulio oriau'n gwylio adar ar y glannau, gan bwysleisio'r cyfoeth o hanes a chwedloniaeth sydd yno.
Beth sy'n dod i'w chof gyda gwên?
Un digwyddiad sy'n dal i wneud iddi wenu yw ceisio perswadio pobl i wylio seremoni Gwobr Goffa Daniel Owen ar y teledu heb ddweud wrthyn nhw ei bod eisoes wedi ennill y wobr.
Beth oedd ei noson orau erioed?
Trên y nos o Baris i Fienna sydd ar frig y rhestr. Roedd y trên i fod i adael Paris gyda'r hwyr ond arhosodd yn ddisymud yng Ngâr de l'Est am gyfnod, gyda'r stiward yn dod i ymddiheuro'n rheolaidd gan gynnig mwy o win pefriog bob tro, cyn i Rebecca gysgu a dihuno ger Salzburg yng nghanol y mynyddoedd.
Pa gywilydd sy'n aros yn y cof?
Un o'r straeon mwyaf cywilyddus yw'r tro yr arhosodd gyda rhai o academyddion mwyaf blaenllaw ei maes ym Mangor, a hithau, ar ôl swper braf a ffarwelio, wedi reversio'n syth i mewn i'w gât flaen.
Pa lyfrau a ffilmiau mae'n eu hoffi?
Mae'n hoff iawn o ffantasi, ac yn arbennig o gyfres The Bone Season gan Samantha Shannon. Yn achlysur blynyddol, mae'n gwylio'r ffilm Nadoligaidd Let it Snow (2019) ar 1 Tachwedd bob blwyddyn.
Gyda phwy fyddai hi'n cael diod, byw neu farw?
Byddai'n dewis Aethelflaed, brenhines y Mersiaid yn y ddegfed ganrif ac un o fenywod mwyaf pwerus yr Oesoedd Canol, sy'n gymeriad canolog yn ei nofelau hanesyddol Dan Gysgod y Frenhines ac Y Castell ar y Dŵr. Byddai'n awyddus i ofyn am ei pherthynas â'i brawd ac am ei chynlluniau ar gyfer ei holyniaeth.
Beth nad yw pobl yn ei wybod amdani?
Mae'n hoffi codi pwysau yn y gampfa, ac wedi cwblhau'r cyfweliad hwn, dyna'n union lle bydd hi'n mynd.
Pa lun sy'n bwysig iddi?
Lluniau ohoni gyda'i ffrindiau coleg sydd bwysicaf, er bod y grŵp wedi'i wasgaru ar draws y byd erbyn hyn – Iwerddon, Norwy, yr Eidal a'r Unol Daleithiau – gan wneud unrhyw gyfle i'w gweld yn achlysur arbennig.
Sut fyddai'n dewis treulio ei diwrnod olaf?
Byddai'n mynd i'r State of Love and Trust ger Llyn y Rhath i fwynhau gwin, coffi, cacennau a chwmni da, ac i gyfnewid negeseuon gyda ffrindiau pellennig.
Pwy fyddai hi'n dewis bod am ddiwrnod?
Byddai'n dewis bod yn rhywun y byddai Is-Ganghellorion prifysgolion Cymru yn gwrando arni, gan obeithio y byddai modd eu perswadio i arbed y Dyniaethau.
Beth sy'n digwydd nesaf?
Yn ôl Nation.Cymru, disgwylir i Ynys Gwales gael ei chyhoeddi'n ffurfiol yn rhan o wobr Gwobr Goffa Daniel Owen, gan roi cyfle i ddarllenwyr ehangach fwynhau'r nofel a ganmolwyd am ei dehongliad ffres o chwedl o'r Mabinogi.
- Rebecca Thomas o Gaerdydd a enillodd Wobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol y Garreg Las am ei nofel Ynys Gwales.
- Ysgrifennwyd y nofel yn wreiddiol yn ystod cyfnod fel artist preswyl ar Ynys Enlli yn haf 2025.
- Cyflwynwyd naw cynnig i'r gystadleuaeth eleni, gyda gwobr o fedal a £5,000 er cof am Martin a Meryl Lloyd, Cilgerran.
- Yn sgil y fuddugoliaeth, cododd anghydfod pan alwyd honiad ynghylch defnydd o ddeallusrwydd artiffisial yn "sarhaus" gan gystadleuydd arall.
- Disgwylir i'r nofel gael ei chyhoeddi'n rhan o wobr y gystadleuaeth.
