Mae llywydd Primin Môn eleni, Tom Jones, wedi dweud bod sioeau amaethyddol yn wynebu'r un pwysau â phob busnes arall i newid gyda'r oes er mwyn parhau i ffynnu. Bydd Sioe Môn yn cael ei chynnal ar y maes parhaol ym Mona, ger Gwalchmai, ar 11 a 12 Awst, a Tom Jones - sy'n gyn-is lywydd Undeb Amaethwyr Cymru - fydd yn llywio'r digwyddiad eleni yn ei rôl fel llywydd.
Yn ôl gwefan swyddogol y sioe, mae Tom Jones wedi'i restru fel llywydd Cymdeithas Sioe Môn ar gyfer 2026, gan gadarnhau ei rôl ffurfiol gyda'r digwyddiad y tymor hwn. Mae'n werth nodi bod y Tom Jones hwn yn wahanol i'r canwr byd-enwog o'r un enw - yn ôl cofnodion bywgraffyddol, ganed y canwr Tom Jones yn Bontypridd yn 1940, tra bod llywydd y sioe yn ffigwr o fyd amaeth Ynys Môn.
Pam mae angen i sioeau amaethyddol newid?
Yn ôl Tom Jones, nid oes lle i sefyll yn llonydd os yw digwyddiad am oroesi'n hirdymor.
"Os 'da chi'n meddwl mai fel hyn mae hi wedi digwydd a fel hyn mae hi i fod, wnaiff y fformiwla yna ddim gweithio. Neith hi ddim gweithio i fferm a neith hi ddim gweithio i sioe. Mae'n rhaid i chi ddatblygu a symud ymlaen."
Wrth siarad ar raglen Post Prynhawn, dywedodd Tom Jones fod y penderfyniad i brynu safle parhaol i'r sioe yn ôl yn y 1970au wedi bod yn gam gweledigaethol na fyddai neb wedi rhagweld ei werth ar y pryd.
Sut mae'r maes parhaol wedi helpu'r ardal?
Yn ôl Tom Jones, mantais fawr cael safle sefydlog yw ei fod ar gael ar gyfer digwyddiadau eraill heblaw'r Primin ei hun, gan gynnwys Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd eleni.
"Mi oedd Eisteddfod yr Urdd yma yn ddiweddar ac roedd yr ymwelwyr yn gweld gwerth safle fel hyn i ddigwyddiad mawr."
Bu Eisteddfod yr Urdd yn ymweld ag Ynys Môn o'r blaen hefyd - cyhoeddwyd enwau saith Llywydd Anrhydeddus Eisteddfod yr Urdd Ynys Môn 2024 ar y pryd, gan nodi dychweliad yr ŵyl i'r ynys am wythnos gyfan rhwng 23 a 29 Mai y flwyddyn honno, ei chyntaf ar y tir ers 2004.
Ychwanegodd Tom Jones fod denu ymwelwyr o'r tu allan i fyd amaeth yn hollbwysig i lwyddiant y sioe yn y dyfodol.
"Mae'n rhaid i chi wneud y sioe yn ddeniadol i bobl y tu allan i'r diwydiant. Ar ddiwedd y dydd sioe amaethyddol ydi hi. Wrth gwrs ma' pobl tu allan i'r diwydiant yn mwynhau gweld anifeiliaid, ond oherwydd y safle mi ydan ni'n gallu rhoi digwyddiadau y tu allan i amserlen y sioe. Ychydig wythnosau nôl roedd 'na ddigwyddiad mawr efo pobl yn cadw cŵn - mae'n rhaid i'r gymdeithas barhau i ddatblygu gwneud hynny, sydd y tu allan i orchwyl amaethyddiaeth, ond wedyn yn ffynhonnell incwm i'r safle er mwyn datblygu."
Beth sy'n newydd yn Sioe Môn eleni?
Un o'r datblygiadau newydd fydd pabell synhwyraidd - gofod pwrpasol i roi seibiant i blant ac oedolion rhag prysurdeb a sŵn y maes. Syniad y llysgennad Mared Edwards oedd sefydlu'r babell, gyda'r nod o wneud y digwyddiad yn fwy hygyrch i bawb.
"Mae sawl peth wedi ysgogi'r syniad eleni. Ar ôl y sioe bob blwyddyn 'dan ni'n gofyn i bobl adael i ni wybod be sydd ar goll, sut allwn ni wella petha'. Mae sawl un wedi dweud nad oedd 'na ardal ar gyfer plant ac oedolion gydag anghenion ychwanegol i gael seibiant. Fel sioe 'dan ni isio sicrhau fod pawb yn gallu dod yma i fwynhau."
Bydd staff o Ganolfan Addysg y Bont yn Llangefni yn gweithio yn y babell, tra bydd cwmni o Sir Gaer yn gosod pabell synhwyraidd gyflawn ar y safle.
Beth mae Tom Jones yn ei gofio am y sioe?
Cofiodd Tom Jones ymweld â'r sioe - ar safle gwahanol ar y pryd - 70 mlynedd yn ôl, yn blentyn saith oed.
"Roedd fy nhad yn cadw gwartheg duon Cymreig ac yn mynd â nhw i'r sioe i'w dangos. Uchafbwynt gwyliau'r haf oedd dod i'r sioe. Mae'r blynyddoedd wedi hedfan ond wnaeth y bachgen saith oed 'rioed ddychmygu y byddai'n Llywydd y Primin."
Diddorol nodi bod y teitl "Llywydd" hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn cyd-destun gwleidyddol gwahanol yng Nghymru - mae Elin Jones, Llywydd y Senedd, wedi cyhoeddi y bydd yn camu i lawr o'r rôl honno ar ôl yr etholiad Senedd sydd i ddod, rôl gwbl wahanol i lywyddiaeth sioe amaethyddol ond un sy'n rhannu'r un enw.
Beth sy'n digwydd nesaf?
Mae'r rhestr swyddogol o swyddogion Cymdeithas Sioe Môn ar gyfer 2026 yn parhau i restru Tom Jones fel llywydd ar gyfer y tymor cyfredol, gan gynnwys is-lywydd a chadeirydd ochr yn ochr ag ef, yn dangos bod y digwyddiad yn cael ei redeg gan strwythur cymdeithas leol ffurfiol. Bydd y sioe ei hun yn cael ei chynnal ar 11 a 12 Awst ym Mona.
Ffeithiau Allweddol
- Bydd Sioe Môn yn cael ei chynnal ar 11 a 12 Awst ym Mona, ger Gwalchmai.
- Tom Jones, cyn-is lywydd Undeb Amaethwyr Cymru, yw llywydd Primin Môn ar gyfer 2026.
- Prynwyd y safle parhaol i'r sioe yn y 1970au, penderfyniad y disgrifir fel gweledigaeth amhrisiadwy.
- Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ar y safle eleni.
- Pabell synhwyraidd newydd, syniad y llysgennad Mared Edwards, fydd yn cynnig lle tawel i blant ac oedolion ag anghenion ychwanegol.
