Aeth Rhun ap Iorwerth i siarad gyda thrigolion Gwaelod-y-garth ddydd Sadwrn wrth iddo ymweld â'r “dinistr” mewn pentref sydd wedi dioddef effaith llifogydd dros y dyddiau diwethaf. Galwodd am ymchwiliad cyflym a thrylwyr i'r hyn a ddigwyddodd, a dywedodd fod angen “dysgu gwersi” i sicrhau na all hyn ddigwydd eto.
Ddydd Iau, cafodd sawl eiddo eu gwagio yng Ngwaelod-y-garth ar gyrion Caerdydd a chafodd ffyrdd eu cau gyda phobl yn cael eu cynghori i osgoi'r ardal. Dywedodd y prif weinidog fod angen “sicrhau bod yr ymchwiliad gan y Gweithgor Iechyd a Diogelwch (HSE) yn gyflym ac yn drylwyr a'i fod yn rhoi'r atebion rydym eu hangen”.
Beth ddywedodd Rhun ap Iorwerth am yr ymchwiliad?
Dywedodd Rhun ap Iorwerth fod yn rhaid deall beth ddigwyddodd er mwyn gallu dysgu gwersi a sicrhau na all hyn ddigwydd eto. Ni wnaeth yr HSE gynnig diweddariad ar y sefyllfa, ond dywedodd y Gweithgor ddydd Gwener eu bod yn “cydweithio â Heddlu'r De a'r tîm ymateb brys”.
“Rydym wedi ymweld â'r safle ac mae ymchwiliadau i'r digwyddiad wedi dechrau. Rydym yn gweithio gyda Heddlu'r De i ddechrau ymchwiliad.”
“Mae hwn yn brofiad llifogydd gwahanol iawn i'r hyn a welwn ni fel arfer, ond wrth gwrs, mae'r difrod i gartrefi pobl yr un mor ddifrifol ag mewn unrhyw ddigwyddiad llifogydd difrifol,” meddai Rhun ap Iorwerth.
“Yr hyn sydd gennym yma ydy'r cwestiwn ychwanegol: Sut digwyddodd hyn?
“Mae'n hynod bwysig ein bod yn dod o hyd i atebion gofalus ond cyflym, ynghylch yr hyn sydd wedi digwydd yma.
“Dwi wedi siarad gyda phobl sy'n byw yma ac wedi mynegi eu pryderon - sy'n parhau.
“Yr hyn na allwn ei wneud rŵan yw dyfalu ynghylch beth yn union ddigwyddodd yma ddydd Iau.
“Rydym yn gwybod y llinell amser, roedd ffrwydrad ac yna llifogydd ychydig funudau'n ddiweddarach.
“Ond gadewch i ni sicrhau bod yr ymchwiliad gan yr HSE yn gyflym ac yn drylwyr a'i fod yn rhoi'r atebion rydym eu hangen.
“Mae'n rhaid i ni ddeall beth ddigwyddodd yma er mwyn i ni allu dysgu gwersi a sicrhau na all hyn ddigwydd eto,” meddai'r prif weinidog.
Pa gymorth sydd ar gael i drigolion?
Dywedodd Rhun ap Iorwerth fod Cyngor Caerdydd yn arwain ar ddarparu'r cymorth ymarferol, ond bod gan Lywodraeth Cymru gronfa gymorth opsiynol y gall Cyngor Caerdydd gyfeirio pobl ati. Dywedodd hefyd ei bod yn bosib gwneud taliad cymorth brys.
“Mae'n rhy gynnar i roi adroddiad arnyn nhw (yr ymchwiliadau).
“Ond mae'r HSE eisoes wedi dechrau ddoe ar eu hymchwiliad i'r digwyddiad yn y chwarel ei hun. Mae'n hanfodol ein bod yn cael atebion i hynny.
Dywedodd fod Cyngor Caerdydd yn arwain ar yr elfen lifogydd a'r hyn wnaeth ddigwydd yno, a bod Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) yn arwain ar yr effaith amgylcheddol.
“Mae gennym newyddion cadarnhaol cynnar gan CNC nad oes unrhyw effeithiau amgylcheddol amlwg i lawr yr afon hyd yma, ond mae angen i ni aros rŵan ac osgoi dyfalu.”
Ychwanegodd Rhun ap Iorwerth eu bod am “helpu cymaint ag y gallwn ni o ran cymorth gyda llety dros dro a sicrhau bod gennych gefnogaeth”.
Mae'r ymweliad wedi tynnu sylw at bryderon trigolion sy'n parhau yn dilyn y llifogydd, gyda'r prif weinidog yn pwysleisio bod angen atebion cyn i gasgliadau gael eu gwneud. Roedd y drafodaeth ar y safle yn canolbwyntio ar yr hyn a ddigwyddodd, y cymorth sydd ar gael, a'r angen i atal ailadrodd digwyddiad tebyg.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
Straeon cysylltiedig
'Rhywbeth ofnadwy o'i le' cyn llifogydd yn dilyn ffrwydrad chwarel
Gwagio cartrefi oherwydd llifogydd ar ôl 'digwyddiad' mewn chwarel
