Rhybuddion Gweision Sifil Yn Anwybyddu Cyn Gwaharddiad Rasio Milgwn
Mae dogfennau newydd wedi datgelu bod Llywodraeth Cymru wedi bwrw ymlaen â gwaharddiad ar rasio milgwn er gwaethaf rhybuddion gan swyddogion y llynedd yn erbyn y penderfyniad hwn.
Mae'r llywodraeth yn anelu at basio bil ddydd Mawrth fydd yn gwahardd rasio milgwn, ond mae'r ddeddfwriaeth yn wynebu her gyfreithiol gyda chyhuddiadau nad oedd gweinidogion wedi cael ymgynghoriad priodol cyn gwneud y penderfyniad.
Mae dogfennau'n dangos bod gweision sifil wedi cynghori'r Ysgrifennydd Materion Gwledig, Huw Irranca-Davies, y llynedd, y byddai trwyddedu perchnogion milgwn rasio yn opsiwn gwell, gan ddweud nad oedd digon o dystiolaeth i gyfiawnhau gwaharddiad llwyr.
Mae Llywodraeth Cymru wedi datgan na all wneud sylwadau tra bod y broses gyfreithiol yn mynd rhagddo.
Beirniadaeth Gwleidyddol ar y Ddeddfwriaeth
Mae gwleidyddion wedi mynegi pryderon ynghylch y ddeddfwriaeth ar wahardd rasio milgwn.
Mae grwpiau lles anifeiliaid yn galw am waharddiad ar y gamp, gan nodi ei bod yn beryglus ac y bu miloedd o filgwn wedi marw yn y DU yn sgil rasio dros y blynyddoedd diwethaf.
Mae Llywodraeth Cymru wedi penderfynu bwrw ymlaen â'r gwaharddiad fel rhan o gytundeb gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol, Jane Dodds, i basio cyllideb y llynedd.
Dim ond un trac rasio milgwn sydd yng Nghymru, sef Valley Greyhounds yn Ystrad Mynach.
Wrth roi cyngor i Huw Irranca-Davies, rhybuddiodd swyddogion am "risg uchel" y gallai'r ddeddfwriaeth gael ei herio yn y llysoedd.
Fe gafodd cais gan Bwrdd Milgwn Prydain am adolygiad barnwrol ei glywed yng Nghaerdydd yr wythnos ddiwethaf, gyda dyfarniad disgwyliedig yn ychydig wythnosau.
Mae Bwrdd Milgwn Prydain yn cyhuddo Llywodraeth Cymru o fethu â chynnal ymgynghoriad cyfreithlon ac yn anelu at ddiddymu'r gwaharddiad hyd yn oed os caiff ei basio yn y Senedd.
Fe gyhoeddodd yr Ysgrifennydd Materion Gwledig y polisi ar 18 Chwefror 2025, ddiwrnod ar ôl derbyn cyngor gan y gwasanaeth sifil.
Ymgynghoriad ar Les Anifeiliaid a'r Dystiolaeth
Mewn ymgynghoriad ar les anifeiliaid yn 2024, roedd cefnogaeth gan y rhan fwyaf i wahardd rasio milgwn yn raddol.
Mae'r cyngor a ddaeth i law Bwrdd Milgwn Prydain yn ystod yr achos llys yn trafod sawl opsiwn, gan gynnwys cynllun i ddatblygu trwyddedau ar gyfer perchnogion rasio milgwn.
Argymhellodd swyddogion y dylid trwyddedu perchnogion fel y byddai'r "cydbwysedd gorau o ran buddiannau lles" i'r cŵn.
Er hynny, dywedodd swyddogion wrth yr Ysgrifennydd nad oedd y dystiolaeth a gyflwynwyd yn ddigon cadarn i gefnogi penderfyniad pendant, gan nodi bod y dystiolaeth yn bennaf yn cynnwys "astudiaethau achos anecdotaidd a chrynodebau o bryderon lles sy'n gysylltiedig â rasio milgwn masnachol".
Yn eu barn, nid oedd y dystiolaeth yn darparu digon o sail i gyfiawnhau neu wrthod gwaharddiad graddol ar sail lles.
Effaith y Ddeddfwriaeth ar y Trac Milgwn Olaf yng Nghymru
Byddai'r ddeddfwriaeth yn arwain at gau'r trac milgwn olaf yng Nghymru, sef Valley Greyhounds yn Ystrad Mynach, Sir Caerffili.
Yn ôl y cyngor, gallai gwaharddiad o'r fath beryglu enw da Llywodraeth Cymru oherwydd diffyg ymgynghoriad priodol, gyda swyddogion yn rhybuddio am "ddiffyg democrataidd" pe bai'r cynllun yn cael ei weithredu heb ystyriaeth ddigonol.
Dywedodd Mark Bird, prif weithredwr Bwrdd Milgwn Prydain, fod gweinidogion "wedi dewis mynd ar drywydd y bil camarweiniol ac amheus hwn hyd yn oed tra bod swyddogion yn dweud wrthynt nad oedd digon o ymgynghori na thystiolaeth i'w gefnogi".
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru:
"Gan fod hwn yn ymgyfreithiad cyfredol ac rydym yn aros am farn y llys, ni fyddai'n briodol i wneud sylw pellach ar hyn o bryd."
Penderfyniad Senedd Cymru a Chefnogaeth Gwleidyddol
Ddydd Mawrth bydd Senedd Cymru'n penderfynu a ddylid pasio deddfwriaeth a fyddai'n gwahardd rasio milgwn dim cynt nag 1 Ebrill 2027 a dim hwyrach nag 1 Ebrill 2030.
Dywedodd Cut the Chase Coalition, grŵp o sefydliadau lles anifeiliaid, fod deiseb ar wahardd rasio milgwn wedi derbyn mwy na 35,000 o lofnodion yn flaenorol.
Safbwyntiau Arbenigol a Gwleidyddol
Yn ôl Owen Sharp, prif weithredwr Dogs Trust:
"Dros y chwe blynedd diwethaf, mae mwy na 2,700 o gŵn wedi colli eu bywydau yn y DU yn enw adloniant, gyda llawer mwy yn dioddef anafiadau difrifol neu anafiadau sydd wedi newid eu bywydau.
Mae hyn yn annerbyniol, ac rydym yn falch bod y Senedd yn barod i gymryd camau pendant i atal marwolaethau ac anafiadau pellach."
Dywedodd AS y Democratiaid Rhyddfrydol, Jane Dodds, y byddai pasio'r gyfraith yn:
"gwneud datganiad clir am y math o Gymru yr ydym eisiau adeiladu - cenedl dosturiol sy'n cymryd lles anifeiliaid o ddifrif ac yn gweithredu ar y dystiolaeth a roddir o'i blaen".
Disgwylir i ASau Llafur gefnogi'r ddeddfwriaeth, tra bydd pleidlais rydd gan wleidyddion o Blaid Cymru, y Ceidwadwyr a Reform.
Mae'r mesur wedi pasio camau blaenorol yn y Senedd gyda chefnogaeth gan aelodau Plaid Cymru a'r Ceidwadwr Altaf Hussain. Os bydd hyn yn digwydd eto, mae'r ddeddfwriaeth yn debygol o gael ei basio.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
