Treuliodd merch ddwy oed o Sir Gâr, Mabli Hedd, ei hwythnos gyntaf yn cerdded gyda chymorth robot paediatrig newydd o'r enw 'exoskeleton', a hynny mewn clinig ffisiotherapi preifat yn Cross Hands. Yn ôl ei mam, Gwenno Lisa Davies, roedd gweld ei merch yn cymryd ei chamau cyntaf gyda chymorth y ddyfais yn brofiad "bythgofiadwy", gyda gwelliant "enfawr" yn ei datblygiad ar ôl dwy sesiwn yn unig. Mabli oedd un o'r plant cyntaf ym Mhrydain i brofi'r dechnoleg, sy'n cael ei gynhyrchu gan y cwmni o Ganada, Trexo Robotics.
Ganwyd Mabli ddwy flynedd a hanner yn ôl gyda chyflwr geneteg prin o'r enw Gand Syndrome, cyflwr sy'n effeithio ar oddeutu 500 o bobl ledled y byd.
Beth yw hanes cyflwr Mabli?
Wrth adael yr ysbyty pan oedd Mabli'n flwydd oed, dywedodd meddygon i'r teulu nad oedden nhw'n gwybod a fyddai'r ferch fach byth yn gallu cerdded na siarad.
"Mae'r cyflwr geneteg sydd gyda Mabli yn brin iawn," meddai ei mam, Gwenno.
"Dim ond 500 o bobl yn y byd sydd gyda'r cyflwr hyn. Pan adawon ni yr ysbyty pan oedd Mabli yn flwydd, fe ddywedon nhw nad oeddwn nhw'n gwybod os fydde hi'n cerdded, siarad, doedden nhw ddim gwybod beth fydde hi'n gallu gwneud," meddai.
Disgrifiodd Gwenno'r profiad o weld ei merch "mor hapus, yn cerdded, yn joio, yn dawnsio" fel un "anhygoel".
Sut aeth y sesiwn brofi yn y clinig?
Bu Mabli'n rhan o gyfnod prawf arbennig yng nghlinig ffisiotherapi Equinox yng Nghross Hands, Sir Gaerfyrddin, lle mae hi wedi bod yn derbyn triniaeth wythnosol ers mis Mawrth 2025. Mae ei mam yn talu am y sesiynau hynny gydag arian a gasglwyd ar ei rhan.
Roedd y prawf yn cynnwys rhaglen ddwys o ffisiotherapi, gyda'r robot yn caniatáu i blant nad ydynt fel arall yn gallu cerdded gael profiad o gymryd camau go iawn. Dywedodd Gwenno fod gweld ei merch yn cerdded am y tro cyntaf yn ystod yr wythnos honno yn brofiad "really emosiynol".
"Mae e wedi bod yn fythgofiadwy. Mae jyst gweld Mabli mor hapus, yn cerdded, yn joio, yn dawnsio, mae e'n anhygoel i fod yn onest," meddai.
Nid yw'r math hwn o driniaeth ar gael fel arfer ar y Gwasanaeth Iechyd Gwladol, ond mae technoleg robotig eisoes yn cael ei defnyddio mewn clinigau preifat ar draws y Deyrnas Unedig, ac yng Nghanolfan Adfer genedlaethol y gwasanaeth iechyd yn Lloegr. Cyfnod prawf yn unig oedd sesiynau Cross Hands, gan roi cipolwg posibl ar ddyfodol technolegol y byd meddygol.
"Ar hyn o bryd, wythnos o drial e mas [yw e]," meddai Gwenno, "ond na'i trial neud unrhyw beth i gael Mabli 'nôl mewn Trexo achos mae e just yn completely life changing."
Sut mae'r dechnoleg yn gweithio o safbwynt ffisiotherapi?
Yn ôl y ffisiotherapydd Callum Wilson o Equinox, mantais fwyaf y sgerbwd robotig yw ei fod yn caniatáu ailadrodd yr un broses gyda chleientiaid dro ar ôl tro, sy'n hollbwysig i ddatblygiad niwrolegol plant a phobl ifanc.
"Pan ry'n ni'n dysgu o safbwynt niwrolegol, felly plant a phobl ifanc, mae'r repetition yna yn bwysig iawn i gallu gwneud yn siŵr bod nhw'n dysgu symudiad neu dysgu'r cyhyrau shwt i symud…
Ni'n gobeithio wrth fod y technoleg yn dod ymlaen, bod pethau yn dod yn fwy rhad a bod ni'n gallu dod â hwn i fwy o bobl a gobeithio bod ni'n gallu dod â phethau fel y Trexo fan hyn yn y clinig gyda ni, fel bod pobl ddim yn gorfod talu miloedd o bunnoedd i brynu un o rhein, ond yn gallu dod aton ni yn wythnosol i'w defnyddio nhw a chael y benefits o ddefnyddio nhw yn aml."
Beth yw'r exoskeleton a phwy grëodd y dechnoleg?
Cafodd y ddyfais ei datblygu gyntaf yn 2011, ar ôl i'r cyd-sylfaenydd, Manmeet Maggu, gael gwybod na fyddai ei nai, sydd â pharlys yr ymennydd, byth yn gallu cerdded. Mae'r robot yn cysylltu â ffrâm gerdded gynorthwyol ar olwynion, ac mae moduron wedi'u gosod yn y cluniau a'r pengliniau i gynnal plant â nam symudedd wrth iddyn nhw gymryd eu camau cyntaf.
Yn ôl y cwmni, mae galluogi cannoedd, os nad miloedd, o gamau ailadroddus a chynorthwyol mewn un sesiwn yn rhoi cyfle i blant ymarfer patrymau cerdded a fyddai fel arall yn anodd iawn, neu'n gwbl amhosib.
Dywedodd Maggu fod y bwriad hirdymor yw gweld y dechnoleg yn cael ei defnyddio ar y gwasanaeth iechyd cyhoeddus, er na all ddweud pryd allai hynny ddigwydd.
"Dydyn ni ddim yn gwybod faint o amser fydd hynny'n ei gymryd, ond yr hyn rwy'n ei wybod yw na fyddwn ni'n stopio nac yn rhoi'r gorau iddi; dylai unrhyw blentyn sy'n dymuno cerdded allu gwneud hynny."
Ychwanegodd Maggu nad yw'r ddyfais yn rhad, gan gostio rhwng £40,000 a £50,000. Yn ei eiriau ef, y nod yn gyntaf yw rhoi cyfle i deuluoedd a phlant brofi'r dechnoleg cyn ystyried caffael un yn barhaol.
"Y nod yn gyntaf oll yw rhoi cyfle i deuluoedd a phlant brofi'r dechnoleg, ac yna, os ydyn nhw am ei chaffael, gallwn ni eu cefnogi."
Yn ôl y cwmni, gall y dechnoleg gynnig rhyddid symudedd nas profwyd erioed o'r blaen i unigolion, yn enwedig plant â chyflyrau fel parlys yr ymennydd, anaf i'r ymennydd, strôc a chyflyrau tebyg. Mae'r Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth Glinigol, NICE, hefyd yn cyfeirio at ddefnyddio robotiaid ac exoskeletons yn ei ganllawiau adsefydlu eang ar gyfer plant ac oedolion.
Sut wnaeth teulu arall elwa o'r dechnoleg?
Bu Carys a Marc Bowen o Fro Morgannwg ymysg y rhieni eraill a welodd eu mab, Hopcyn, sy'n dair oed ac sydd â pharlys yr ymennydd, yn defnyddio'r exoskeleton am y tro cyntaf yr wythnos honno. Roedd meddygon eisoes wedi dweud i'r teulu y byddai'n annhebygol iawn i Hopcyn allu cerdded yn annibynnol.
Mae'r teulu wedi bod yn talu'n breifat am sesiynau ffisiotherapi i Hopcyn yn Equinox ers mis Chwefror 2025.
"Mae'r cyfle i weld Hopcyn yn sefyll yn dal, yn cerdded yn annibynnol…mae e newydd gerdded am yn ôl a dy'n ni erioed wedi gweld e'n gwneud hynna o'r blaen, mae e'n rywbeth so ni erioed wedi ystyried iddo fe allu gwneud, pethau mae pobl yn dueddol o gymryd yn ganiataol o ddydd i ddydd, ond mae gallu gweld hwn yn amhrisiadwy," meddai ei fam, Carys.
Er bod y dechnoleg eisoes ar gael mewn gwledydd fel yr Unol Daleithiau, Canada, gwledydd yr Undeb Ewropeaidd, Awstralia, Seland Newydd a Singapore, sesiynau Sir Gâr oedd cam cyntaf y cwmni i mewn i farchnad y Deyrnas Unedig.
"O'n i wastad yn meddwl bydde'n rhaid i ni fynd i America neu Lanzarote neu rywle arall i brofi fe ond mae cael e ar stepen drws fel hyn…wel o'n i byth yn meddwl bydde fe'n dod i Gymru," meddai Marc.
Er gwerthfawrogi'r cyfle, cyfaddefodd Carys fod gwybod nad yw'r dechnoleg ar gael yn barhaol yn peri anhawster emosiynol wrth fynychu sesiynau ffisiotherapi rheolaidd.
"gwybod bod e ddim yn mynd i fod 'ma yn wythnosol pan ni'n dod am ffisio yn really anodd.
Mae e fel danglo'r carrot math o beth - ni'n gweld e, ond wedyn mae e'n cael ei gymryd i ffwrdd.
Mae e'n drueni ond eto mae cael y cyfle yma yn y lle cyntaf, ni'n ddiolchgar iawn am y cyfle."
Cytunodd Marc, gan gymharu'r sefyllfa â chynnig rhywbeth gwerthfawr sy'n dal yn anodd ei gyrraedd yn barhaol, ond dywedodd fod y profiad wedi ei ysgogi ef a Carys i sicrhau cyfleoedd tebyg i Hopcyn gartref.
"Mae e fel y ffrwyth wenwynig ondyw e? Ni'n rhoi'r cyfle yma iddo fe ond hefyd yn gwybod falle bod e ddim yn mynd i gael e 'to am sbel fach o leiaf. Ond fi'n credu bod e 'di rhoi mwy o gymhelliant i ni fel rhieni falle i 'neud yn siŵr bod ni'n rhoi'r cyfleoedd yna iddo fe adref.
Mae meddwl 'nôl i flwyddyn a hanner yn ôl lle o nhw'n dweud fydde fe ddim yn gallu cerdded i heddiw, a chi'n gweld e gyda'r annibynniaeth 'na, ydi, mae e'n rhoi gobaith i chi bod yna dechnoleg yn mynd i fod sy'n mynd i'w helpu fe, dim just nawr ond yn hŷn hefyd, gobeithio wrth i amser fynd ymlaen."
A fydd y dechnoleg ar gael ar y GIG?
Ar hyn o bryd, nid yw'r math hwn o driniaeth robotig ar gael yn gyffredinol ar y gwasanaeth iechyd cyhoeddus yng Nghymru, ac mae'r gost uchel o rhwng £40,000 a £50,000 y ddyfais yn rhwystr amlwg i'w mabwysiadu'n eang. Mae hynny'n golygu bod teuluoedd fel un Mabli a Hopcyn yn parhau i ddibynnu ar arian a gasglwyd yn breifat i dalu am driniaeth nad yw ar gael fel arall.
Sut mae technolegau iechyd newydd yn cael eu hasesu?
Mae datblygiadau eang ym maes technoleg iechyd - o roboteg a deallusrwydd artiffisial i feddyginiaethau newydd a dadansoddi DNA - yn cynnig posibiliadau i drawsnewid gofal cleifion. Ond gan nad oes cyllideb ddiderfyn gan y gwasanaeth iechyd, ni ellir ariannu pob triniaeth newydd yn awtomatig.
Cyfrifoldeb cyrff annibynnol fel NICE, y Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth Glinigol, yw asesu technolegau newydd o'r fath a phenderfynu a ddylid eu cynnig ar y gwasanaeth iechyd cyhoeddus, gan bwyso budd i'r claf yn erbyn cost a gwerth am arian. Bydd penderfyniadau'r corff hwnnw, felly, yn ddylanwadol o ran i ba raddau y bydd technoleg fel exoskeletons Trexo yn cael ei chynnig yn ehangach i gleifion y GIG yn y dyfodol.
Beth bynnag fydd y canlyniad, mae cyflymder y datblygiadau ym myd technoleg feddygol yn parhau i gynnig gobaith i deuluoedd sy'n byw gyda chyflyrau prin neu gymhleth.
Ffeithiau Allweddol
- Cafodd Mabli Hedd, dwy oed o Sir Gâr, ei geni gyda chyflwr geneteg prin, Gand Syndrome, sy'n effeithio ar oddeutu 500 o bobl yn fyd-eang.
- Datblygwyd yr exoskeleton gan Trexo Robotics, cwmni o Ganada a sefydlwyd yn 2011, ac mae'n costio rhwng £40,000 a £50,000.
- Cynhaliwyd y sesiynau prawf ym mhrydain gyntaf yng nghlinig ffisiotherapi Equinox, Cross Hands, Sir Gaerfyrddin.
- Mae Mabli wedi bod yn derbyn ffisiotherapi preifat wythnosol ers Mawrth 2025; mae Hopcyn Bowen, tair oed, wedi bod yn derbyn triniaeth debyg ers Chwefror 2025.
- Nid yw'r driniaeth ar gael fel rheol ar y gwasanaeth iechyd cyhoeddus yng Nghymru, ond mae NICE yn cynnwys defnydd o robotiaid a exoskeletons yn ei ganllawiau adsefydlu.
