Llywodraeth Cymru yn ymestyn cynlluniau i frwydro TB mewn gwartheg yng Ngogledd Cymru a Sir Benfro

Mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau y bydd dau gynllun peilot sy'n ceisio lleihau achosion o'r diciâu (TB) mewn gwartheg yn cael eu hymestyn. Cyflwynwyd y prosiectau'n wreiddiol mewn dwy ardal wahanol - Sir Benfro, sy'n dioddef cyfradd uchel iawn o achosion TB, a rhannau o ogledd Cymru - ond nid oes cynlluniau ar hyn o bryd i'w hymestyn i rannau eraill o'r wlad.

Yn ôl ffigurau'r llywodraeth, mae 28 fferm a 12 milfeddygfa yn cymryd rhan yn y treial, gyda chymorth Prifysgol Aberystwyth. Nod y gwaith yw profi offer a dulliau newydd lle mae ffermwyr a milfeddygon yn cydweithio'n agosach i adnabod a rheoli risgiau TB, cryfhau bioddiogelwch, a diogelu buchesi rhag y clefyd.

Dywedodd y Gweinidog Gwydnwch Gwledig, Llyr Gruffydd, fod angen ystyried pob dewis posib gan nad oes un ateb syml i'r broblem yng Nghymru.

angen edrych ar bob opsiwn achos does dim un ateb i ddelio â TB yng Nghymru

Ychwanegodd fod y sefyllfa'n wahanol o fferm i fferm, a bod ystod eang o ddewisiadau'n cael eu hystyried o hyd.

darlun yn amrywio o fferm i fferm

ystod eang o opsiynau

Pam mae'r cynlluniau'n wahanol yn y gogledd a Sir Benfro?

Mae'r ddau ardal yn wynebu heriau gwahanol, ac felly mae'r wersi a ddysgwyd o bob prosiect yn amrywio. Wrth siarad ar raglen Dros Frecwast fore Mawrth, dywedodd Mr Gruffydd fod llawer wedi'i ddysgu o'r cynlluniau hyd yma, a bod y llywodraeth ar ganol adolygu ei strategaeth ehangach ar gyfer taclo TB yng Nghymru.

Ni yn y broses o adolygu'r strategaeth i ddelio gyda TB yng Nghymru ac mae'r profiadau ni'n cael o'r cynlluniau yma yn cyfrannu'n fawr iawn at ein hystyriaethau ni, a ni'n awyddus i ddysgu rhagor oddi wrthyn nhw.

Esboniodd mai dyna pam mae'r sefyllfa'n Sir Benfro yn wahanol iawn i'r hyn a geir yn y gogledd, gan olygu bod y dysgu o'r ddau leoliad yn cyfrannu gwybodaeth wahanol i'r drafodaeth genedlaethol.

Mae 'na ystod o atebion gwahanol yn dibynnu ar y gwahanol amgylchiadau a dyna pam mae sefyllfa TB yn Sir Benfro yn wahanol iawn i sefyllfa TB yn y gogledd, ac felly mae'r dysgu ni'n cael o'r ddau brosiect yma yn wahanol i'w gilydd. Dyna'r pwynt pwysig yn fan hyn, nid un ateb sy' 'na - fydd rhaid edrych ar ystod o atebion.

Pa opsiynau eraill sy'n cael eu hystyried?

Yn ôl y gweinidog, mae ystod o ddewisiadau posib dan sylw, gan gynnwys brechu gwartheg, dal a phrofi bywyd gwyllt, a hyd yn oed gael gwared ar anifeiliaid gwyllt mewn amgylchiadau penodol.

Mae brechu yn opsiwn, mae dal a phrofi anifeiliaid ym mywyd gwyllt yn opsiwn ac mae cael gwared ar anifeiliaid mewn bywyd gwyllt yn opsiwn.

Dywedodd fod grŵp arbenigol yn asesu'r dystiolaeth ar hyn o bryd, ac y byddant yn adrodd yn ôl yn ddiweddarach eleni, gyda phenderfyniadau'n y dyfodol yn seiliedig ar wyddoniaeth a'r wybodaeth ddiweddaraf sydd ar gael.

Ond mae 'na grŵp yn edrych ar y dystiolaeth yma ar hyn o bryd a mi fydden nhw'n adrodd yn ôl atom ni nes ymlaen yn y flwyddyn ac mi fyddwn ni'n edrych ar hynny gan mai nhw yw'r arbenigwyr, ac mi fydd hynny wastad yn seiliedig ar wyddoniaeth a'r wybodaeth gorau sydd ar gael i ni.

Sut mae'r cynlluniau'n gweithio yn ymarferol?

Fel rhan o'r treial, mae newidiadau wedi'u gwneud i arferion hwsmonaeth, rheoli buchesi, dulliau prynu gwartheg, a mesurau bioddiogelwch ar ffermydd yn y gogledd a Sir Benfro, gyda'r bwriad o gadw clefydau draw. Mae ffermwyr a milfeddygon yn rhannu profiadau ac yn dibynnu ar ddata i wneud penderfyniadau, gan gynnwys symud anifeiliaid risg uchel yn wirfoddol fel cam ataliol.

Dywedodd Prif Swyddog Milfeddygol Cymru, Dr Richard Irvine, fod llwyddiant y prosiectau hyd yma yn dangos gwerth cydweithio agos rhwng ffermwyr a milfeddygon.

Mae llwyddiant y prosiectau yng ngogledd Cymru a Sir Benfro yn dangos i ni fod cydweithio yn allweddol, ac rwy'n canmol pawb sy'n cymryd rhan am eu gwaith hyd yma.

Mae'r ddau brosiect yn dangos yn glir ffermwyr a milfeddygon yn datblygu camau gweithredu yn erbyn TB ar lefel buches a lleol gyda'i gilydd – i leihau risgiau TB mewn buchesi yr effeithir arnynt, ac i gadw'r clefyd allan.

Drwy bartneriaeth a defnyddio ystod o offer, gwybodaeth a dulliau, gellir cymryd camau cadarnhaol i frwydro yn erbyn TB.

Sut mae cyd-destun ehangol Sir Benfro'n newid?

Y tu hwnt i'r gwaith ar TB, mae rhannau eraill o fywyd cyhoeddus a seilwaith Sir Benfro'n newid hefyd. Er enghraifft, mae'r ymdrech ranbarthol ehangach i wella cysylltedd band eang wedi arwain at gynnydd yng nghyfradd ffeibr-i'r-eiddo yn y sir i 77% erbyn Mehefin 2026, yn rhan o raglen genedlaethol gwerth £70 miliwn i wella cysylltedd i eiddo sydd o dan 30 Mbps, yn ôl