Tudur Dylan wedi'i ethol yn Archdderwydd nesaf

Mae Tudur Dylan wedi cael ei ethol i olynu Mererid Hopwood fel Archdderwydd nesaf, ar ôl i aelodau'r Orsedd bleidleisio rhwng ef a Gerwyn Wiliams.

Mae'r Prifardd Tudur Dylan wedi cael ei ethol i fod yr Archdderwydd nesaf, i olynu Mererid Hopwood yn y rôl. Am y tro cyntaf ers rhai blynyddoedd, roedd dau yn y ras y tro hwn - Tudur Dylan a Gerwyn Wiliams - ac fe gafodd canlyniad y bleidlais ei gyhoeddi yng nghyfarfod cyffredinol yr Orsedd ddydd Iau.

Ers rhai wythnosau mae aelodau'r Orsedd wedi cael cais i bleidleisio dros un o'r ddau, ac mae'r etholiad yn un o'r achlysuron prin iawn diweddar i ddewis Archdderwydd newydd.

Ble mae Tudur Dylan yn ffitio yn hanes yr Orsedd?

Bydd Tudur Dylan yn dilyn ôl troed ei dad - y Parchedig John Gwilym Jones a fu'n Archdderwydd rhwng 1993 a 1996 - a'i ewythr y Parchedig T James Jones a fu'n Archdderwydd rhwng 2009 a 2013. Os yw'n cael ei ystyried o safbwynt y ras hon, byddai'n olynu Mererid Hopwood, a ddisgwylir i ddod i ddiwedd ei thymor fel Archdderwydd.

Mae Tudur Dylan wedi ennill y Gadair ddwywaith - yn Eisteddfod Bro Colwyn yn 1995 pan oedd ei dad yn Archdderwydd, ac yn Eisteddfod Eryri a'r Cyffiniau yn 2005. Yn 2007 enillodd y Goron yn Eisteddfod Sir y Fflint.

Beth yw cefndir Gerwyn Wiliams?

Enillodd Gerwyn Wiliams y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Nedd a'r cyffiniau yn 1994. Wedi graddio ym Mhrifysgol Aberystwyth, bu'n bennaeth Adran y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor ac mae bellach yn un o olygyddion Gwasg y Bwthyn.

Pa mor brin yw etholiad Archdderwyddol?

Mae etholiad Archdderwyddol wedi bod yn achlysuron prin iawn yn ddiweddar. Cafodd dau eu henwebu i arwain yr Orsedd yn dilyn marwolaeth yr Archdderwydd Dic Jones yn 2009, sef T James Jones (Jim Parc Nest) a Mererid Hopwood.

Bryd hynny fe benderfynodd Mererid beidio â chaniatáu i'w henw fynd ymlaen i bleidlais. Ers hynny un enwebiad sydd wedi bod, ac felly doedd dim etholiad pan gafodd Christine James, Geraint Lloyd Owen (Geraint Llifon), Myrddin ap Dafydd na Mererid Hopwood eu hethol.

Pryd fydd yr Archdderwydd newydd yn cael ei gyflwyno?

Seremoni'r Cadeirio brynhawn Gwener yn Eisteddfod y Garreg Las fydd seremoni olaf yr Archdderwydd presennol, Mererid Hopwood. Bydd yr Archdderwydd newydd yn cael ei gyflwyno i gynulleidfa'r Pafiliwn ar ddechrau seremoni'r Cadeirio.

Ni fydd yr Archdderwydd Mererid yn trosglwyddo'r awenau yn swyddogol tan ddechrau Seremoni Cyhoeddi Eisteddfod Genedlaethol 2028, a fydd yn digwydd yn haf 2027.