Rhybudd am Gynllun Dychwelyd Poteli Gwydr yng Nghymru
Gallai costau poteli gwydr gynyddu 50c i gwsmeriaid yng Nghymru, yn ôl rhybudd gan y diwydiant diodydd. Mae rhai arweinwyr y diwydiant yn rhybuddio y gallai siopwyr wynebu prisiau uwch a llai o ddewis o dan gynllun ailgylchu newydd yng Nghymru.
Dywedodd William Watkins, prif weithredwr cwmni Radnor Hills ym Mhowys, fod y cynlluniau yn “llanast llwyr”, gan rybuddio y byddai costau ailgylchu uwch yn cael eu trosglwyddo i gwsmeriaid yn anochel.
Yn ôl Cymdeithas Diodydd Meddal Prydain (BSDA), gallai cynnwys gwydr yng nghynllun dychwelyd blaendal Cymru ychwanegu tua 50c at gost rhai poteli.
Mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau eu hymrwymiad i gyflwyno cynllun dychwelyd blaendal y flwyddyn nesaf, tra bod Cadwch Gymru'n Daclus wedi beirniadu'r hyn y maent yn ei alw yn “wneud camwybodaeth” am y cynlluniau.
'Prisiau Uwch neu Lai o Ddewis'
Bydd y Cynllun Dychwelyd Ernes Cymru yn golygu y bydd siopwyr yn talu blaendal ar boteli a chaniau diod, a fydd wedyn yn cael ei ad-dalu wrth eu dychwelyd i'w hailgylchu. Disgwylir iddo ddod i rym ar 1 Hydref 2027.
Fodd bynnag, mae'r diwydiant diodydd yn nodi y bydd cynllun Cymru i gynnwys gwydr - yn wahanol i weddill y DU - yn cynyddu costau. Dywedodd Andy Bagnall, cyfarwyddwr cyffredinol y BSDA, y byddai gofyn am gasglu gwydr ar raddfa lawn o'r cychwyn cyntaf yn cael “canlyniadau negyddol iawn i fusnesau a defnyddwyr”.
“Gallai ychwanegu rhywbeth fel 50c y botel at gostau i gynhyrchwyr. Byddai busnesau naill ai'n trosglwyddo'r gost honno i'r defnyddiwr, gan gynyddu'r pris i siopwyr, neu bydden nhw'n tynnu eu cynnyrch oddi ar y silffoedd yng Nghymru,” meddai.
“Prisiau uwch neu lai o ddewis, nid yw'r naill na'r llall yn ganlyniad da i ddefnyddwyr.”
Gwrthwynebiad i Gynnwys Gwydr yn y System Ailgylchu
Disgrifiodd William Watkins sefyllfa Cymru fel “llanast llwyr”, gan rybuddio y byddai gwahaniaethau rhwng systemau ar y naill ochr i'r ffin yn creu anawsterau mawr i gynhyrchwyr.
“Rhaid i ni gael system sydd yr un fath ar y ddwy ochr i'r ffin,” meddai.
Rhybuddiodd hefyd fod Cymru yn gyfran fach o farchnad diodydd ehangach y DU, sy'n golygu y gallai rhai cwmnïau benderfynu nad yw'n “werth chweil” cyflenwi rhai diodydd mewn poteli gwydr yma.
Cyn etholiad Senedd Cymru, roedd maniffesto Plaid Cymru yn addo bwrw ymlaen â “chynnwys gwydr pan fydd hyn yn ymarferol bosibl” yn y cynllun dychwelyd blaendal. Yn ogystal ag ymweliadau gan wleidyddion Plaid Cymru wrth ymgyrchu, dywedodd Mr Watkins ei fod wedi disgwyl ymateb “pragmatig” o'i gymharu â'r cynlluniau a ddaeth gan y llywodraeth Lafur flaenorol.
“Ro'n i wir yn obeithiol y bydden ni wedi gweld newid cyfeiriad llwyr,” meddai.
Fodd bynnag, honnodd fod “realiti dod i rym, a dod ar draws rhai safbwyntiau sefydledig iawn” yn y gwasanaeth sifil wedi golygu bod y llywodraeth newydd yn parhau ag agenda'r weinyddiaeth flaenorol.
Pleidleisiodd Aelodau'r Senedd o Blaid Cynnwys Gwydr
Fe wnaeth y gweinidog newydd Llyr Gruffydd wrthod cais BBC Cymru am gyfweliad ar y mater. Mae'r BSDA a chwmnïau diodydd yn nodi bod gweinidogion yn wynebu dyddiad cau tynn i weithredu, gan rybuddio mai dim ond “wythnosau” sydd ar ôl i benodi corff i reoli'r system flaendal os yw Cymru am lansio cynllun ochr yn ochr â gweddill y DU ar 1 Hydref 2027.
Dim ond un sefydliad - Exchange for Change - sy'n ymddangos ei fod wedi gwneud cais i redeg y system yng Nghymru. Maen nhw eisoes wedi cael eu penodi i redeg y cynlluniau yn Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Er bod y ffenestr ar gyfer ceisiadau wedi cau ar 2 Mehefin, nid oes penderfyniad wedi'i wneud eto.
Angen 3,500 Peiriant, Ond 100 yn cael eu Cynnig
Mae BBC Cymru ar ddeall bod angen 3,500 o beiriannau gwerthu gwrthdro (reverse vending machines) ar Lywodraeth Cymru i drin gwydr ar ddechrau'r cynllun yng Nghymru, ond y cynnig gan Exchange for Change yw i lansio gyda 100 o beiriannau addas ledled y wlad.
Mae'r rhai sydd â gwybodaeth am y trafodaethau yn dweud bod hwn yn bwynt allweddol sy'n achosi trafferth. Dywedodd Mr Bagnall nad oedd “amser ar ôl” bellach i ddylunio system Gymreig ar wahân o'r dechrau, sef yr opsiwn wrth gefn o fewn y rheoliadau os na ellir penodi corff i redeg y system.
“Mae angen penderfyniadau yn yr wythnosau nesaf os ydyn ni am gael unrhyw gyfle realistig o gael cynllun ar waith erbyn mis Hydref 2027,” meddai.
Systemau Dychwelyd Ernes mewn Gwledydd Ewrop
Mae nifer o wledydd eraill yn Ewrop eisoes gyda systemau dychwelyd ernes.
Mae Owen Derbyshire o gorff Cadwch Gymru'n Daclus yn galw ar lywodraeth newydd Cymru i fwrw ymlaen â'r cynlluniau, ac fe gyhuddodd y diwydiant diodydd o “gamwybodaeth”.
“Y gwir amdani yw, os edrychwch ar unrhyw gynllun dychwelyd blaendal wrth iddo gael ei gyflwyno ym mhob un o'r 40 o wledydd y mae'n bodoli ar hyn o bryd, yr un dadleuon sy'n dod bob tro gan y diwydiant [diodydd]. A'r gwir amdani yw, ar ôl eu sefydlu, nid yw'r un o'r straeon hynny, y cyhuddiadau hynny, byth yn dod i'r amlwg,” meddai.
“Ychwanegodd Mr Derbyshire fod yr ymdrech lobïo yn 'gamwybodaeth' sydd ddim yn cyd-fynd â'r profiad yng ngwledydd eraill.”
'Anghywir Awgrymu Bod Oedi'
Dywedodd Llywodraeth Cymru y byddan nhw'n “parhau i weithio'n agos gyda'r diwydiant i sicrhau'r trefniadau yn iawn”.
“Mae proses ffurfiol ar y gweill i benodi Sefydliad Rheoli Blaendaliadau,” meddai llefarydd.
“Mae'n anghywir awgrymu bod oedi wedi bod, a byddai'n amhriodol rhagfarnu canlyniad y broses ffurfiol barhaus.”
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
