Mae Fin Monahan, prif swyddog Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru, wedi canmol cannoedd o filwyr a chriwiau o saith gwasanaeth tân arall am eu cymorth wrth frwydro yn erbyn tanau gwyllt ar draws de Cymru dros y penwythnos. Dywedodd fod ei wasanaeth ei hun "dan bwysau mawr" ac yn "hynod ddiolchgar" am y gymorth ychwanegol, gyda thua 14 tân ar wahân yn parhau i losgi ddydd Sul.
Pam mae'r fyddin wedi cael ei galw i mewn?
Yn ôl Fin Monahan, cymerodd llywodraethau'r DU a Chymru "gam difrifol iawn" wrth benderfynu galw ar y fyddin, ond roedd yr angen am y "cymorth ychwanegol" yn amlwg gan fod timau'n wynebu degau o wahanol danau ar draws y wlad.
"cam difrifol iawn"
"cymorth ychwanegol"
Sut mae'r milwyr yn helpu ar lawr gwlad?
Yn ôl Fin Monahan, mae gan ddiffoddwyr tân proffesiynol "sgiliau arbenigol iawn" ar gyfer tanau gwyllt, ond mae presenoldeb y fyddin yn caniatáu iddynt "ganolbwyntio'r ymdrechion yn y lle iawn".
"sgiliau arbenigol iawn"
"canolbwyntio'r ymdrechion yn y lle iawn"
Mae'r milwyr wedi bod yn ymgymryd â thasgau ymarferol fel dosbarthu dŵr i gynorthwyo diffoddwyr tân a chloddio ffosydd pwrpasol i atal lledaeniad y tanau. Yn ôl adroddiad gan ddarllediad newyddion cenedlaethol, mae oddeutu 200 o aelodau o Gatrawd Logistaidd Gurcaidd Ei Mawrhydi yn rhan o'r ymdrech, gyda chefnogaeth gan y 22ain Gatrawd o'r Peirianwyr Brenhinol, Corfflu Logisteg Brenhinol a hofrenyddion milwrol. Dywedodd y Weinyddiaeth Amddiffyn, yn ôl yr un adroddiad, mai prif dasgau'r milwyr yw cynorthwyo gyda gwaith logistaidd fel dosbarthu dŵr, gan alluogi diffoddwyr tân i ganolbwyntio ar y llinell flaen.
Pa danau sy'n parhau i losgi ar draws Cymru?
Cadarnhaodd Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru fod criwiau'n parhau i ddelio â thanau yn Rhandirmwyn a Rhydaman yn Sir Gaerfyrddin, ac yn y Gelli Gandryll ac Aberhonddu ym Mhowys ddydd Sul. Roedd criwiau hefyd yn ymateb i danau yng Ngorseinon, Abertawe, a Dinbych-y-pysgod, yn ogystal â digwyddiad yn ymwneud â mwg yn Llanelli.
Sut mae gwleidyddion a chyrff swyddogol wedi ymateb?
Disgrifiodd Chris Bryant, Aelod Seneddol Rhondda ac Ogwr, y tân yn Nhreherbert, Rhondda Cynon Taf, fel un "ofnadwy", a diolchodd i griwiau a deithiodd o Lundain i gynorthwyo.
"Diolch byth, mae injans tân o bob rhan o'r DU yno ac mae dau hofrennydd wedi bod ar waith drwy'r prynhawn. Rwyf yn hynod o falch o waith y diffoddwyr tân. Ond ni all hyn fod yn 'normal newydd' i ni"
Yn ôl adroddiad newyddion arall, defnyddiwyd hofrennydd milwrol hefyd i gynorthwyo diffoddwyr tân yng Nghwmafan, ac esboniodd Ysgrifennydd Cymru, Stephen Kinnock, mai bwriad y milwyr oedd darparu cymorth logistaidd a lleddfu'r pwysau ar dimau ar lawr gwlad. Yn ogystal, nododd gwasanaeth newyddion teledu fod pedwar person yn eu harddegau wedi'u harestio yn dilyn tân a gredir fod wedi cael ei gynnau'n fwriadol, wrth i'r tanau gwyllt barhau ar draws Cymru.
Beth oedd cefndir y cais am gymorth milwrol?
Yn ôl adroddiad blaenorol gan wasanaeth newyddion teledu, gofynnodd Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru am gymorth milwrol yn ffurfiol ar ôl cyfnod estynedig o dywydd poeth a lefel uchel o alw gweithredol ar y gwasanaeth. Cytunodd Llywodraeth Cymru â'r cais ffurfiol dan y broses MACA (Cymorth Milwrol i Awdurdodau Sifil), a dywedodd y byddai'n barod i ariannu'r gwaith cymorth milwrol pe bai angen. Ychwanegodd Prif Weinidog Cymru, mewn datganiad ar wahân, y dylai gwersi o'r argyfwng gynnwys ystyried galluoedd arbenigol fel hofrenyddion, a chymorth pellach gan y Weinyddiaeth Amddiffyn a'r Llu Awyr Brenhinol lle bo'n briodol.
Ychwanegodd Fin Monahan fod rhan o waith y fyddin wedi bod yn cynnwys symud dŵr o ardaloedd eraill wrth i system ddŵr Cymru ddod o dan bwysau. Dywedodd hefyd fod y rhybudd brys a anfonwyd i ffonau symudol yng Nghymru a Lloegr nos Wener yn "gwbl angenrheidiol", ond mynegodd siom nad yw pawb yn deall difrifoldeb y perygl o gynnau tân.
"Yn syth wedi'r neges welais i rywun yn llosgi teiars o dan goeden. Mae hynna'n ymddygiad anghyfrifol"
Beth sy'n digwydd nesaf?
Yn ôl datganiad gan lywodraeth y DU, cyhoeddwyd rhybudd brys pellach i ffonau symudol ar draws Cymru a Lloegr ynghyd â mesurau newydd i ymladd tanau gwyllt, gan gynnwys gwaharddiad dros dro ar farbeciws tafladwy ar draws y wlad. Dywedodd y llywodraeth fod 100 aelod pellach o'r Lluoedd Arfog i fod i gael eu hanfon i'r ardal gyda'r nos ar 14 Awst 2026, yn ychwanegol at y milwyr a oedd eisoes yn cynorthwyo. Yn ôl gwasanaeth newyddion teledu, dywedodd Llywodraeth Cymru y byddai'n parhau i gefnogi'r cais MACA ffurfiol wrth i'r gwaith ymladd tanau barhau.
Ffeithiau Allweddol
- Tua 200 o filwyr, gan gynnwys aelodau o Gatrawd Logistaidd Gurcaidd Ei Mawrhydi, sy'n rhan o'r ymdrech ynghyd â chriwiau o Lundain, Cumbria a mannau eraill.
- Roedd tua 14 tân gwahanol yn parhau i losgi ar draws de Cymru ddydd Sul, gan gynnwys yn Rhandirmwyn, Rhydaman, y Gelli Gandryll ac Aberhonddu.
- Cafodd pedwar person yn eu harddegau eu harestio yn dilyn tân a gredir fod wedi cael ei gynnau'n fwriadol.
- Cyhoeddodd llywodraeth y DU waharddiad dros dro ar farbeciws tafladwy a rhybudd brys pellach i ffonau symudol.
- Roedd 100 aelod pellach o'r Lluoedd Arfog i fod i gyrraedd gyda'r nos ar 14 Awst 2026.
