Mae aelod Llafur Cymru, Jayne Bryant, wedi galw am adalw Senedd Cymru er mwyn i Aelodau'r Senedd drafod yr ymateb i'r tanau gwyllt sydd wedi taro rhannau o dde, canolbarth a gorllewin Cymru. Daeth y galwad o'r newydd fore Llun, gyda phryder na fydd unrhyw drafodaeth ffurfiol yn digwydd am fis arall gan fod y Senedd i fod i ddychwelyd ganol mis Medi. Dros y penwythnos blaenorol, aeth oddeutu 200 o filwyr i gynorthwyo diffoddwyr tân wrth i tua 14 o danau gwyllt losgi ar draws de Cymru.
Yn ôl adroddiad diweddaraf gan sianel deledu newyddion, roedd criwiau tân yn parhau i frwydro 20 o danau gwyllt ar draws Cymru gyfan ar 16 Awst, gyda Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru yn ymateb i 14 digwyddiad ar y pryd, a Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru yn delio â chwe digwyddiad arall, gan gynnwys y tân mawr ger Rhandirmwyn a oedd yn parhau i gael ei drin fel 'digwyddiad mawr'.
Pam mae angen cymorth y fyddin?
Mae'r amodau wedi bod yn arbennig o heriol o ganlyniad i'r gwres llethol, yn ôl cyd-bennaeth milwrol Cymru, y Cyrnol Sion Walker. Wrth siarad ar raglen Dros Frecwast, disgrifiodd sut y bu'r fyddin yn cludo dŵr ar raddfa fawr i gynorthwyo'r ymdrech ddiffodd.
"Ni wedi bod yn cludo dŵr, so mae gyda ni bump tancer sydd yn gallu cludo 18,000 litr o ddŵr ar y tro."
"Mae nhw lan top Dowlais yn cydweithio fanna gyda contractors sydd wedyn yn cludo dŵr o'r tancers."
"Maen nhw wedyn yn rhoi y dŵr yna lawr ar y ddaear er mwyn trio cael tymheredd y ddaear i lawr, mae hynna yn bwysig achos mae 'na sawl pibell nwy a pethe fel 'na yn rhedeg o dan y ddaear."
"Ar un adeg roedd tymheredd y ddaear wedi mynd lan i 60 gradd selsiws."
Ychwanegodd fod milwyr mewn ardaloedd eraill wedi bod yn canolbwyntio ar glirio tir yn hytrach na thaclo'r fflamau'n uniongyrchol.
"'Dyn nhw ddim yn amddiffyn y tân ei hunan ond yn rhoi mesurau ataliol yn eu lle."
"Maen nhw yn creu fel fire breaks ac yn tynnu popeth oddi wrth y ddaear sydd efallai'n gallu mynd ar dân, er mwyn wedyn, os yw'r gwynt yn newid a'r tân yn cael ei wthio falle tuag at dai neu rhywbeth fel 'na mae'r frigâd dân yn gallu stopio'r tân yn y fan."
Cadarnhaodd y Cyrnol Walker fod cytundeb y milwyr wedi cael ei ymestyn dros nos, gan olygu y byddan nhw'n parhau i gynorthwyo tan ddydd Iau o leiaf.
"[Bydd y milwyr yn] cadw ni yma am ddau ddiwrnod yn ychwanegol a bydd y milwyr yn cario ymlaen tan ddydd Iau."
Y bwriad, meddai, yw cynorthwyo'r frigâd dân i oresgyn y sefyllfa bresennol gyda'r gobaith y bydd y tywydd yn troi a glaw yn cyrraedd erbyn dydd Iau.
Yn ôl Llywodraeth Cymru, mae gweinidogion yn gweithio'n agos gyda'r gwasanaethau brys ac awdurdodau lleol i gefnogi'r cymunedau sydd wedi'u heffeithio.
"Mae gweinidogion yn diolch i'r swyddogion tân a'r rhai hynny sydd wedi ymateb am eu hymdrechion, ac mae swyddogion o'r fyddin bellach yn cynorthwyo'r ymgyrch ar ôl i ni [y llywodraeth] gymeradwyo cais Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru ddydd Gwener am gymorth milwrol."
Pam mae Llafur yn galw am ailgynnull y Senedd?
Mae Jayne Bryant yn dweud bod dyletswydd ar Aelodau'r Senedd i drafod effaith y tanau, nid yn unig ar y bobl y mae'r fflamau wedi'u cyffwrdd yn agos at eu cartrefi a'u busnesau, ond hefyd ar drigolion pellach sydd wedi profi'r mwg.
"Mae hyn yn ymwneud ag iechyd y cyhoedd... mae'r pethau yma'n digwydd nawr... mae'n hynod bwysig ein bod ni'n ailymgynnull ac yn trafod hyn."
Dywedodd fod Llafur Cymru wedi bod yn galw am adalw'r Senedd ers i'r tanau gwyllt cyntaf gynnau ym Mlaenafon a Gwynedd ar 23 Gorffennaf.
"Ni'n gwybod bod gan etholwyr lawer o bryderon a phroblemau – y bobl sy'n byw yn y cymunedau 'ma ble mae'r tanau gwyllt yma wedi bod."
"Mae'n bwysig iawn bod y Senedd yn cael ei galw'n ôl; i ni allu trafod hyn i gyd, codi'r pryderon yma ar ran ein hetholwyr, a dangos y tryloywder yna sydd mor bwysig ar adegau o argyfwng cenedlaethol fel yr un sydd ganddo ni ar hyn o bryd."
"[Rwy'n] credu bod cyfathrebu mor bwysig ar adegau fel hyn."
"Ac hoffwn i wir weld hynny'n gwella, a dyna pam dwi'n credu bod angen i ni gwrdd."
"Rhywbeth dwi'n credu y byddai pobl Cymru yn disgwyl i ni ei wneud – er mwyn trafod materion o'r fath sydd o bwysigrwydd cenedlaethol."
Sut mae hyn yn cymharu â thanau blaenorol?
Dyma'r tro cyntaf i'r fyddin gael ei galw i gynorthwyo gyda thanau gwyllt yn y Deyrnas Unedig ers 2018, yn ôl adroddiad papur newydd cenedlaethol, sydd hefyd yn nodi bod y tân ym Mlaenafon wedi lledaenu dros ardal o oddeutu 4,000 hectar, sef bron i 9,800 erw. Dywed Prif Swyddogion Tân y Deyrnas Unedig, mewn ffigurau a ddyfynnwyd gan gorff cenedlaethol prif swyddogion tân, fod diffoddwyr wedi ymateb i 966 o danau gwyllt ar draws Cymru a Lloegr rhwng 1 Ionawr a 10 Awst 2026, gyda 185 ohonyn nhw'n digwydd yn ystod y deg diwrnod cyntaf o Awst yn unig. Yn ôl asiantaeth newyddion ryngwladol, mewn adroddiad ar y sefyllfa ledled Prydain, mae penaethiaid tân wedi rhybuddio bod tanau gwyllt ar draws Cymru a Lloegr wedi cyrraedd lefel record, gyda gwasanaethau brys yn cael eu gwthio i'r pen wrth i'r perygl gynyddu yn ystod y gwres eithafol.
Yn ôl arbenigwr a ddyfynnwyd mewn adroddiad blaenorol gan ddarlledwr cenedlaethol, gallai 2026 fod y flwyddyn waethaf y mae Cymru wedi'i phrofi erioed o ran tanau gwyllt. Cafodd rhybudd brys ei anfon i ffonau symudol pobl ar draws Cymru a Lloegr yn ystod y cyfnod hwn yn annog pobl i beidio â chynnau tanau, yn ôl adroddiad arall gan sianel deledu newyddion.
Beth fydd yn digwydd nesaf?
Disgwylir i'r perygl o danau parhau'n uchel wythnos i ddod, yn ôl adroddiad diweddaraf gan sianel deledu newyddion. Mae diffoddwyr tân ac asiantaethau partner yn parhau i weithio i ddiffodd unrhyw fannau poeth sy'n dal i fudlosgi ac atal ail-gynnau tân wrth Gronfa Ddŵr Llangynidr ger Glynebwy, yn ôl Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru. Yn y cyfamser, mae'r milwyr yn parhau i gynorthwyo'r ymdrech ddiffodd yn dilyn cais Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru am gymorth milwrol, yn ôl adroddiad newyddiadurol arall a ganolbwyntiodd ar ddyfodiad y milwyr Gwrcaidd i gynorthwyo'r ymdrech.
Mae'n aros i'w weld os bydd Llywodraeth Cymru yn cytuno i alwad Llafur Cymru i ailgynnull y Senedd cyn y dyddiad dychwelyd arferol ganol mis Medi.
Ffeithiau Allweddol
- Aeth tua 200 o swyddogion milwrol i gynorthwyo diffoddwyr tân dros benwythnos 15-16 Awst wrth i 14 tân gwyllt losgi ar draws de Cymru.
- Roedd 20 tân gwyllt yn cael eu trin ar draws Cymru ar 16 Awst, gyda'r tân ger Rhandirmwyn yn parhau i fod yn 'ddigwyddiad mawr'.
- Bydd y fyddin yn parhau i gynorthwyo'r ymdrech ddiffodd tan ddydd Iau o leiaf, yn dilyn ymestyniad i'w chytundeb.
- Cofnodwyd 966 o danau gwyllt ar draws Cymru a Lloegr rhwng 1 Ionawr a 10 Awst 2026, gan gynnwys 185 yn ystod y deg diwrnod cyntaf o Awst.
- Mae Llafur Cymru yn galw am adalw'r Senedd ers i'r tanau cyntaf gynnau ar 23 Gorffennaf, gan rybuddio na fydd trafodaeth ffurfiol arall am o leiaf fis.
