Mae gwerth £43m o waith atgyweirio angen cael ei wneud ar yr Amgueddfa Genedlaethol, yn ôl penaethiaid, gyda £13m o hwnnw ar frys. Dywedodd y gweinidog dros ddiwylliant a chwaraeon, Heledd Fychan, fod “sefyllfa argyfyngus” ym myd diwylliant yng Nghymru wrth lansio galwad am dystiolaeth i greu strategaeth ddiwylliant a chwaraeon 10 mlynedd newydd.
Nod y strategaeth yw “datblygu Cymru fel pwerdy o ran diwylliant a chwaraeon”. Bydd yr alwad am dystiolaeth yn rhedeg tan 18 Rhagfyr, a bydd yn arwain at strategaeth “gyda chamau mesuradwy ar gyfer pob sector”.
Beth ddywedodd y gweinidog am sefyllfa’r sector?
Wrth gyfeirio at y posibilrwydd y gallai’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd gau am hyd at bedair blynedd ar gyfer gwaith atgyweirio, dywedodd y gweinidog:
“Dwi wedi etifeddu sefyllfa sydd yn gwbl annerbyniol – fedrai ddim coelio ein bod ni 'di cyrraedd y pwynt yma yng Nghymru.”
Dywedodd ar Dros Frecwast ar BBC Radio Cymru fod Llywodraeth Cymru yn “edrych o’r newydd ac yn cydweithio efo’r sefydliadau hyn oherwydd mae'n rhaid i ni hefyd gydnabod difrifoldeb y sefyllfa.
“Dwi wedi dweud yn glir - mae 'na sefyllfa argyfyngus yma yng Nghymru. Mae 'na danfuddsoddi wedi bod ac mi fydd hyn felly, efo'r strategaeth yma a chael yr holl wybodaeth, yn golygu ein bod ni'n gallu bod yn onest efo pawb… pa mor ddifrifol yw'r sefyllfa, a rhoi cynllun ar waith.”
Pa bryderon sydd am Amgueddfa Cymru?
Gan gyfeirio’n benodol at Amgueddfa Cymru, dywedodd:
“Dydy'r cynlluniau manwl heb gael eu rhannu efo ni fel llywodraeth eto ond dydy o ddim yn anarferol efo prosiectau ailddatblygu mawr i rai sefydliadau orfod cau.
“Ond yr hyn 'dw i eisiau sicrhau yw bod ein casgliadau cenedlaethol ni yn ddiogel oherwydd mae hynny'n gyfrifoldeb.
“Nid casgliadau Amgueddfa Cymru mohonyn nhw… ond casgliadau pobl Cymru. Felly mae'n rhaid sicrhau eu diogelwch nhw.
“Mae'n rhaid i ni gael adeiladau o safon er mwyn sicrhau eu bod nhw'n ddiogel hefyd.
“Felly mae hyn yn mynd i olygu lot fawr o waith - a chydweithio ag Amgueddfa Cymru ydw i ar y funud i ddeall gwir difrifoldeb y sefyllfa a sut ydyn ni'n mynd i allu cydweithio i gael y datrysiadau sydd eu hangen.
“Yn anffodus – be 'dyn ni wedi ei gael ydy llywodraethau yn y gorffennol ddim yn mynd ati o ddifrif i daclo rhywbeth fel hyn.”
Mae cau amgueddfa am flynyddoedd yn “bosibilrwydd realistig” i wneud gwaith £43m, ac mae adnewyddu capel yn Sir Gâr yn un o’r prosiectau sy’n dangos trysori hanes wrth wneud gwaith adfer. Mae pryder hefyd am “ddiffyg parch” a difrod troseddol i safleoedd hanesyddol.
Sut fydd y strategaeth newydd yn cael ei llunio?
Bydd y cam cyntaf tuag at lunio’r strategaeth yn dechrau gyda thrafodaeth banel yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llantwd ddydd Mercher, gyda digwyddiadau ymgysylltu wedi’u cynllunio ledled Cymru a gyda sectorau unigol ar bob lefel dros y misoedd nesaf.
Bydd canfyddiadau’r broses ymgysylltu a’r alwad am dystiolaeth yn cael eu rhannu gan Lywodraeth Cymru yng ngwanwyn 2027, a byddant yn sail i’r strategaeth newydd a’r cynlluniau gweithredu sector-benodol.
Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn annog pobl i ddilyn Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Gellir anfon unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu gysylltu drwy WhatsApp ar 07709850033.
Gellir lawrlwytho’r ap i gael y diweddaraf o Gymru ar ddyfais symudol.
Key Facts
- Mae £43m o waith atgyweirio angen ar yr Amgueddfa Genedlaethol, gyda £13m ar frys.
- Dywedodd Heledd Fychan fod “sefyllfa argyfyngus” ym myd diwylliant yng Nghymru.
- Bydd yr alwad am dystiolaeth ar gyfer strategaeth 10 mlynedd yn rhedeg tan 18 Rhagfyr.
- Bydd canfyddiadau’r broses yn cael eu rhannu yng ngwanwyn 2027.
- Mae posibilrwydd y gallai’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd gau am hyd at bedair blynedd.
