Mae Llinos Thomas, mam i dair merch o Gaernarfon sy'n dal dwy swydd, wedi disgrifio'r frwydr i gadw ei theulu'n hapus dros wyliau'r haf wrth i gostau byw barhau i wasgu ar y cartref. Siaradodd â rhaglen Bwrw Golwg ar Radio Cymru am y pwysau ariannol ac emosiynol o geisio "gweld y golau ar ddiwedd y twnnel" yn ystod gwyliau'r ysgol. Daw ei sylwadau wrth i arolwg newydd gan Achub y Plant Cymru ddangos bod 89% o rieni Cymru yn teimlo bod gwyliau'r haf yn creu straen ariannol ac emosiynol sylweddol.
Pwy yw Llinos Thomas a beth mae hi'n ei brofi?
Mae Llinos yn gweithio mewn ysgol yn ogystal â mewn cartref gofal i bobl â dementia, ac er bod ganddi ddwy swydd mae dod o hyd i arian ar gyfer gweithgareddau haf yn parhau'n her. Dywedodd fod y teimlad o euogrwydd yn gryf pan fydd ei phlant yn gweld ffrindiau'n cael profiadau na all hi eu fforddio.
"Mae'n anodd yn sefyllfa fi er bod gen i ddwy job 'neud petha' efo'r teulu ac ma' rywun yn teimlo mor euog wrth i'r plant weld eu ffrindiau yn cael gwneud pob math o betha'."
Sut mae'r gwyliau'n newid trefn arferol y teulu?
Yn ôl Llinos, mae popeth yn wahanol pan fydd yr ysgol ar gau, ac mae disgwyliadau ariannol y cartref yn codi'n gyflym. Dywedodd fod yn rhaid iddi weithio mwy o oriau yn y cartref gofal er mwyn ymdopi â'r gost ychwanegol o gael y merched adref drwy'r dydd.
"Mae bob dim yn newid yn ystod gwyliau'r haf. Ma' jyst byw yn un peth heb sôn am allu mynd â 'neud petha."
"Dan ni'n mynd i siopio falle ddwywaith yr wythnos. Dwi'n teimlo bob tro dwin mynd i siopa mae e jyst twtsh yn fwy bob tro."
Wyth oed yw'r hynaf o'r tair merch, ac meddai Llinos nad oes gan y plant syniad eto am werth arian. Serch hynny, mae'r cwestiwn dyddiol am sut i lenwi'r amser yn dod yn her gynyddol.
"Y cwestiwn bob bore yw 'Be 'dan ni'n 'neud heddiw?' Maen nhw'n gweld eu ffrindiau nhw wedi bod yn rhywle a yna maen nhw isio 'neud yr un peth. Ydy mae o mor anodd."
Pa gefnogaeth sydd ar gael i'r teulu, a beth sy'n dal i fod yn anodd?
Mae Llinos yn ddiolchgar bod ei merched yn cael gwersi nofio am ddim, ond dywed fod dewisiadau eraill wedi lleihau ers pan oedd hi'n blentyn yn tyfu i fyny yn y dref.
"Pan o'n ifanc am bo fi'n byw yn dre neu cael mynd o'n i'n cael mynd ar y trên bach - does na'm byd felly heddiw a mae mynd i'r castell yn gymhleth."
Mae'r teulu wedi elwa o gynllun chwarae Eglwys Noddfa Caernarfon, sy'n rhedeg am bythefnos gyda chymorth gwirfoddolwyr, ac mae Llinos yn dweud bod hynny wedi codi baich mawr oddi ar ei hysgwyddau.
"Chi ddim yn teimlo guilt pan maen nhw wedi bod yn cynllun chwarae Eglwys Noddfa. Oeddan nhw'n dod adre' wedi gwneud petha' gwahanol bob dydd. Mae hynna'n tynnu lot o straen oddi arnaf fi."
"Ti yn teimlo'n euog pan maen nhw'n clywed bod rhai pobl yn mynd i lefydd lle 'dan ni'n methu mynd. Dwi isio 'neud mwy ond yn methu."
"Mae gen i deulu sy'n gallu helpu i warchod felly dwin gallu cymryd mwy o shifts yn y lle gofal. Os ddim faswn i ddim yn gallu talu am ofal plant."
Beth mae'r arolwg diweddaraf yn ei ddangos am deuluoedd incwm isel yng Nghymru?
Daw geiriau Llinos wrth i Achub y Plant Cymru lansio ffilm fer newydd yn Gymraeg sy'n tynnu sylw at effaith gynyddol gwyliau'r haf ar deuluoedd incwm isel. Yn ôl arolwg newydd gan Achub y Plant a gyhoeddwyd ym mis Gorffennaf 2026, mae 89% o rieni Cymru yn dweud bod gwyliau'r haf yn creu pwysau ariannol ac emosiynol, gyda 51% yn disgrifio'r haf fel cyfnod anoddaf y flwyddyn iddyn nhw.
Yn ôl yr un arolwg, byddai chwarter y rhieni (25%) yn cael trafferth prynu danteithion syml fel hufen iâ, byddai un o bob pump (20%) yn ei chael hi'n anodd fforddio hanfodion megis eli haul a hetiau, a dim ond un o bob pump (20%) sy'n credu y gallan nhw sicrhau'r un profiad haf i'w plant ag a gawson nhw eu hunain, yn ôl y ffigurau a gyhoeddwyd gan Achub y Plant.
Mewn arolwg mwy ar wahân - "Arolwg Mawr yr Haf" 2026 gan Achub y Plant, a holodd 2,000 o rieni - canfuwyd bod 88% yn credu bod gwyliau ysgol yn rhoi pwysau ariannol ac emosiynol ar deuluoedd, gyda 59% yn dweud mai'r haf yw'r tymor anoddaf o'r flwyddyn, yn ôl ganfyddiadau'r elusen. Mae adroddiad arall gan yr elusen hefyd yn nodi bod un o bob pump rhiant yn poeni am gostau gofal plant a chlybiau gwyliau, gyda'r pryder hwnnw'n ymestyn ar draws gwahanol lefelau incwm, yn ôl wybodaeth bellach gan Achub y Plant.
Mae ffigurau'r elusen sy'n canolbwyntio ar dywydd poeth hefyd yn nodi bod teuluoedd ar yr incwm isaf yn wynebu mwy o bwysau yn ystod tywydd poeth oherwydd cartrefi llai, llai o le awyr agored, a chyfyngiadau ar allu talu am ddyddiau allan, yn ôl adroddiad pellach gan yr elusen.
Cynhyrchwyd yr animeiddiad 90 eiliad gan Alice Bowsher a Plastic Horse, ac mae'n adrodd stori plentyn sy'n pryderu na fydd ganddo "ddim straeon newydd i'w hadrodd na dillad newydd i'w gwisgo" wrth ddychwelyd i'r ysgol. Dywedodd Mel Simmonds, Pennaeth Achub y Plant Cymru:
"Mae un o bob tri phlentyn yng Nghymru yn cael ei fagu mewn tlodi yr haf hwn. Mae'r ffilm yn adlewyrchu profiadau teuluoedd sy'n wynebu tlodi dros wyliau'r haf. Ni allwn anwybyddu'r 'eliffant yn yr ystafell' mwyach."
Beth yw cefndir y pwysau hwn ar deuluoedd?
Mae Achub y Plant wedi disgrifio'r sefyllfa fel un lle nad oes "dim seibiant o dlodi dros yr haf" i'r teuluoedd tlotaf, gan nodi bod pwysau costau byw yn parhau i wasgu cyllidebau teuluol ledled Cymru, yn ôl yr elusen.
Beth sy'n digwydd nesaf?
Mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cynnal cynllun peilot ar gyfer Cynnal, taliad wythnosol o £10 i blant ifanc mewn teuluoedd incwm isel, fel cam cyntaf tuag at Daliad Plant Cymru ar raddfa lawn. Croesawodd Mel Simmonds y cynllun.
"Rydyn ni'n croesawu cynlluniau Llywodraeth Cymru i gynnal cynllun peilot ar gyfer Cynnal – taliad wythnosol o £10 i blant ifanc mewn teuluoedd incwm isel – fel cam cyntaf tuag at Daliad Plant Cymru ar raddfa lawn. Bydd cynllun o'r fath yn ffordd bwerus i fynd i'r afael â thlodi plant a rhoi'r gefnogaeth angenrheidiol i deuluoedd er mwyn sicrhau bod plant yn cael y plentyndod maen nhw'n ei haeddu."
Yn y cyfamser, mae Cadw yn rhedeg ymgyrch arbedion haf gyda TAW ostyngedig rhwng 25 Mehefin a 1 Medi 2026, ac mae'n cynnig tocyn £1 i bobl sy'n derbyn Credyd Cynhwysol a rhai budd-daliadau eraill i ymweld â Chastell Caernarfon, yn ôl wefan Cadw - datblygiad a allai leddfu rhywfaint ar y gost o fynd â phlant i'r castell y cyfeiriodd Llinos ato fel her.
Ffeithiau allweddol
- Mae Llinos Thomas o Gaernarfon yn fam i dair merch ac yn dal dwy swydd.
- Mae 89% o rieni Cymru'n dweud bod gwyliau'r haf yn creu pwysau ariannol ac emosiynol, yn ôl arolwg Achub y Plant Cymru.
- Mae chwarter y rhieni'n cael trafferth fforddio danteithion syml fel hufen iâ.
- Mae Llywodraeth Cymru'n cynllunio peilot Cynnal, taliad wythnosol o £10 i blant mewn teuluoedd incwm isel.
- Mae Cadw'n cynnig tocyn £1 i bobl ar rai budd-daliadau i ymweld â Chastell Caernarfon tan 1 Medi 2026.
