Diagnosis o enseffalitis ar ôl dolur annwyd
Cafodd Helen Edwards o Benrhyn-coch ger Aberystwyth ddiagnosis o enseffalitis fis Medi, cyflwr prin sy'n achosi llid neu chwyddiant ar yr ymennydd.
Mae enseffalitis yn gyflwr difrifol a all fod yn angheuol, gyda tua un o bob pum achos yn arwain at farwolaeth.
Yn achos Helen, achoswyd y cyflwr gan feirws herpes simplex (math HSV-1), y dolur annwyd, sy'n effeithio ar tua 3.8 biliwn o bobl o dan 50 oed yn fyd-eang, neu 67% o boblogaeth y byd.
Effaith ar fywyd Helen a'i theulu
Dywedodd ei merch, Jane Richards, fod ei mam wedi mynd o fwynhau nofio yn y môr a mynd â'r ci am dro bob dydd i "gael trafferth gwneud atgofion newydd" mewn cyfnod byr o amser.
Mae Jane wedi gweld ei mam yn mynd o fod yn heini ac yn egnïol i fod angen cefnogaeth ei theulu.
Bywyd cyn y salwch
Roedd Helen yn ddynes "iach a llawn bywyd", meddai ei merch, a oedd yn gwneud ymarfer corff yn ddyddiol ac yn helpu i redeg busnes trafnidiaeth y teulu.
Symptomau a chynnydd y salwch
Ar 5 Medi 2023, dechreuodd Helen deimlo'n sâl gyda thwymyn, poenau, blinder a chyfog.
Er i feddyg teulu amau haint wrin, o fewn dyddiau daeth yn ddryslyd ac "roedd yn ymddwyn yn rhyfedd iawn", yn ôl Jane, 40.
Derbyniwyd Helen yn yr adran ddamweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Bronglais yn Aberystwyth, lle gwaethygodd ei chyflwr yn gyflym gyda dryswch difrifol, trafferth cydsymud, a chysgadrwydd cynyddol.
Yn ystod y cyfnod hwn, roedd rhaid i Jane "egluro pob cam bach o unrhyw beth iddi".
Er iddi gael gwrthfiotigau, ni welwyd unrhyw welliant.
Diagnosis a thriniaeth
Yn ddiweddarach, dangosodd sgan CT fod gan Helen lid ar yr ymennydd ac ar 12 Medi cafodd ddiagnosis o enseffalitis firaol.
Ymgyrch i godi ymwybyddiaeth
Mae teulu Helen eisiau annog teuluoedd eraill i fod yn wyliadwrus am symptomau enseffalitis.
Treuliodd Helen gyfanswm o 12 wythnos yn yr ysbyty ac oherwydd y niwed i'r ymennydd, mae ei hadferiad wedi bod yn araf.
Mae hi wedi cael sesiynau ffisiotherapi a therapi galwedigaethol dwys, ond mae hi wedi cael trafferth, yn enwedig ers dychwelyd adref.
Yn awr, mae Jane yn gofalu am Helen gyda'i brodyr a'i chwiorydd.
Ar hyn o bryd, mae Helen yn Ysbyty Treforys yn Abertawe ar ôl datblygu enseffalitis hunanimiwn, cymhlethdod a all ddilyn y ffurf firaol o'r cyflwr.
"Yn achos fy mam, mae ganddi anaf i'r ymennydd nawr sy'n golygu nad yw rhan o'i hymennydd yn gweithio," ychwanegodd Jane.
"Mae'n cael effaith fawr oherwydd yn amlwg rydyn ni'n gweithio ac rydyn ni'n teithio i Dreforys i ymweld â hi gymaint â phosib.
"Dydyn ni ddim yn gwybod beth fydd yr effaith hirdymor."
Bywyd cyn y salwch
Cyn ei salwch, dywedodd Jane fod ei mam yn berson "bywiog ac yn heini".
Ymwybyddiaeth a phwysigrwydd diagnosis cynnar
Yn ôl Encephalitis International, sy'n cefnogi'r teulu, gall oedi cyn cael diagnosis arwain at niwed hirdymor pellach.
Mae Jane yn pwysleisio bod "gweithredu mewn amser yn hanfodol", gan y gall triniaeth gwrthfeirysol o fewn 48 awr leihau'r risg o symptomau difrifol.
Mae hi eisiau annog teuluoedd eraill i fod yn wyliadwrus am y symptomau.
"Allan nhw [y claf] ddim siarad a dweud beth sy'n bod. Nid yw meddygon bob amser yn gwybod amdano oherwydd nad ydyn nhw'n ei weld o'n aml.
"Gan fod yr amserlen yn bwysig, mae gwybod y symptomau yn wirioneddol bwysig."
Ymateb bwrdd iechyd Hywel Dda
Gwrthododd bwrdd iechyd Hywel Dda roi sylw ar yr achos penodol ond dywedodd fod staff wedi'u hyfforddi'n dda i ymateb yn gyflym i "ystod eang o sefyllfaoedd".
Dywedodd ei gyfarwyddwr meddygol gweithredol, Mark Henwood, fod enseffalitis yn "gyflwr prin a difrifol sy'n anodd ei ddiagnosio oherwydd bod y symptomau'n debyg i lawer o gyflyrau eraill".
Ychwanegodd fod y bwrdd iechyd wedi ymrwymo i godi ymwybyddiaeth o glefydau, yn enwedig rhai cyffredin, gan ychwanegu bod staff wedi'u hyfforddi'n dda i ymateb yn gyflym i "ystod eang o sefyllfaoedd".
Ffyrdd i gael diweddariadau
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
