Prinder Swyddi Band 5 i Nyrsys a Bydwragedd Newydd
Mae data diweddar yn amlygu prinder sylweddol mewn swyddi Band 5, sef y lefel cyflog gychwynnol ar gyfer nyrsys a bydwragedd newydd gymhwyso yng Nghymru.
Dau undeb proffesiynol yn rhybuddio am brinder swyddi gwag i fyfyrwyr bydwreigiaeth a nyrsio a fydd yn graddio yn yr haf hwn, gan alw hyn yn "argyfwng swyddi". Mae Coleg Brenhinol y Nyrsys yn mynegi pryder mawr, tra bod Coleg Brenhinol y Bydwragedd hefyd yn bryderus am oedi mewn cyhoeddi'r broses recriwtio, a allai arwain at lai o swyddi gwag.
Mae'r sefyllfa hon yn dilyn cyngor i parafeddygon newydd i symud dramor oherwydd rhewi recriwtio yng Nghymru eleni. Er hyn, dywedodd Llywodraeth Cymru fod niferoedd y nyrsys sy'n gweithio i'r GIG "ar ei lefel uchaf erioed", gan nodi hyn fel arwydd o gynnydd mewn adeiladu gweithlu mwy sefydlog.
Mae data hefyd yn awgrymu y gallai hyd at hanner holl raddedigion nyrsio Cymru gael eu gadael heb swydd pan fydd y broses recriwtio yn agor.
'Rydyn ni'n hollol yn y tywyllwch'
Sophie Dodd, mam 31 oed o Dreorci, Rhondda Cynon Taf, sy'n astudio bydwreigiaeth ym Mhrifysgol Abertawe, yn mynegi pryder am ei dyfodol, gan ddweud ei bod yn teimlo "ansicrwydd a straen".
Dechreuodd Sophie ei gradd dair blynedd yn ôl ar ôl cwblhau cwrs mynediad, gyda chefnogaeth ei gŵr, a oedd dan yr argraff y byddai swydd ar gael iddi ar ôl graddio.
"Yr ansicrwydd yw e, rydyn ni i gyd yn teimlo dan straen mawr," meddai Sophie.
"Rydyn ni i gyd yn teimlo'n angerddol iawn am fod yn fydwragedd ac rydyn ni'n gwybod faint o angen sydd arnom ni, ond nawr dydyn ni ddim yn gwybod beth sy'n mynd i ddigwydd.
Mae wedi bod yn gwpl o ddiwrnodau anodd iawn. Rydyn ni'n teimlo'n siomedig iawn. Rydyn ni'n hollol yn y tywyllwch."
Ychwanegodd fod cael shifftiau banc yn "llawer mwy anodd i'w cael" yn awr.
Coleg Brenhinol y Nyrsys yn rhybuddio am "argyfwng swyddi" ac mae Coleg Brenhinol y Bydwragedd hefyd yn mynegi pryder ynghylch oedi cyn cyhoeddi'r broses recriwtio eleni.
Yn ôl Coleg Brenhinol y Nyrsys, mae'r syniad na all Cymru gynnig swyddi i nyrsys sydd newydd gymhwyso yn peri pryder mawr, yn enwedig mewn cyfnod lle mae pwysau sylweddol ar holl wasanaethau'r GIG yng Nghymru.
Gallai colli'r myfyrwyr "arwain at ansefydlogi gwasanaethau ymhellach", meddai'r undeb, gan "gynyddu'r pwysau ar staff a gwaethygu canlyniadau i gleifion".
Mae Sophie yn disgrifio gweithio fel bydwraig fel "mwy o alwad nac o swydd".
"Mae nifer enfawr o achosion cymhleth - menywod ag anghenion gwahanol ac rydym yn barod i fod wrth eu hochr a dal eu dwylo.
Ond nawr, maen rhaid i mi feddwl am rhywbeth arall i wneud os na allai ddod o hyd i swydd."
Gostyngiad o 60% mewn Swyddi Gwag
Mae ffigyrau'n dangos bod 1,081 o swyddi gwag yn y Gwasanaeth Iechyd ar gyfer nyrsys cofrestredig, bydwragedd ac ymwelwyr iechyd ym Medi 2025. Ddwy flynedd yn ôl, roedd 2,522 o swyddi gwag ar gyfer y rolau hyn, gan ddangos gostyngiad o tua 60%.
Mae'r cyfraddau swyddi gwag uchaf ym Mhowys, sef 12% (90 o swyddi), gyda chyfradd Cwm Taf Morgannwg yn 6.6% (267 o swyddi) a chyfradd Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn 6.3% (397 o swyddi).
Ym Mwrdd Iechyd Bae Abertawe roedd yna 34 o swyddi dros ben.
Safbwyntiau Gwleidyddol
Dywedodd Llywodraeth Lafur Cymru eu bod wedi ymrwymo i sicrhau bod eu buddsoddiad mewn addysg a hyfforddiant yn cyfateb i ddarparu cyfleoedd gwaith o bwys.
Ychwanegodd llefarydd y Llywodraeth:
"Nifer y nyrsys sy'n gweithio yn GIG Cymru bellach ar eu lefelau uchaf sydd yn adlewyrchu ein buddsoddiad parhaus yn y gweithlu.
Rydym hefyd yn gweld cyfraddau swyddi gwag yn gostwng a llai o ddibyniaeth ar nyrsio asiantaeth, sy'n ddangosyddion cadarnhaol o gynnydd wrth adeiladu gweithlu mwy sefydlog.
Fodd bynnag, rydym yn cydnabod bod yn rhaid i'r gwelliant hwn drosi'n llwybrau cyflogaeth clir ac amserol i raddedigion."
Dywedodd y Ceidwadwyr Cymreig fod y sefyllfa'n "gwbl annerbyniol" ac yn dystiolaeth o fethiant cynllunio gweithlu, gan dynnu sylw at bwysau dwys ar y GIG tra bod nyrsys newydd heb swyddi.
Yn ôl y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig, mae'r sefyllfa'n "fethiant anfaddeuol" sy'n dangos diffyg cynllunio a chyllido, gan arwain at staff dan bwysau a graddedigion heb waith.
Reform UK Cymru hefyd yn beirniadu'r sefyllfa fel "annerbyniol", gan feirniadu "diffyg cynllunio priodol" ar gyfer y gweithlu iechyd.
Plaid Cymru yn galw am "strategaeth genedlaethol gynhwysfawr" gan ddweud bod y sefyllfa'n amlygu methiant i gynllunio ymlaen llaw ar gyfer anghenion staffio'r GIG.
Cyngor i Barafeddygon Newydd
Mae parafeddygon newydd wedi cael eu cynghori i symud dramor oherwydd diffyg swyddi yng Nghymru, gan ychwanegu at y pryderon ynghylch recriwtio a chadw staff.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok i gael y diweddaraf, neu anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap i gael diweddariadau o Gymru ar eich dyfais symudol.
