Cynghorydd Reform yn y Senedd gyda negeseuon cyfryngau cymdeithasol hiliol
Roedd Derek Roberts, a oedd yn rhif dau ar restr Reform ym Mhen-y-bont Bro Morgannwg, yn ymgeisydd i'r etholiad Seneddol ar 7 Mai cyn iddo ymddiswyddo. Mae bellach yn gweithio fel cynghorydd arbennig i Aelod o'r Senedd Reform, Gaz Thomas.
Mae cyfrif cyfryngau cymdeithasol Roberts yn cynnwys dwsinau o negeseuon hiliol a gwrth-Fwslimaidd a gafodd eu harchwilio gan BBC Cymru. Mewn un neges, defnyddir sarhad hiliol i ddisgrifio pobl o Bacistan, ac mewn un arall mae cefnogaeth agored i'r ymgyrchydd asgell dde eithafol Tommy Robinson.
Y negeseuon, a ymestynnodd o 2022 i 2025, wedi codi cwestiynau ynghylch y gweithdrefnau gwirio mewnol o fewn y blaid Reform. Mewn datganiad, dywedodd Reform yn y Senedd:
"Nid ydym yn gwneud sylwadau ar ein prosesau cyflogi mewnol."
Nid yw Derek Roberts wedi ymateb i geisiadau i wneud sylwadau ar y negeseuon cyfryngau cymdeithasol, ac nid yw Gaz Thomas wedi ymateb i ymholiadau gan y BBC.
Cefndir ymgeisydd a disodli
Ym mis Mawrth 2024, cyhoeddwyd bod Derek Roberts yn ail ymgeisydd dros Reform yn etholaeth Pen-y-Bont Bro Morgannwg. Fodd bynnag, cyhoeddwyd yn annisgwyl ddiwedd y mis na fyddai Roberts yn sefyll, gan ddweud ei fod wedi ymddiswyddo am "resymau personol" heb roi manylion pellach.
Ffynhonnell agos at y blaid Reform wrth y BBC ddatgelodd bod pryderon wedi'u codi ynghylch cyfrif Facebook Roberts cyn iddo ymddiswyddo. Wedi hynny, cynhaliwyd ymchwiliad mewnol gan y blaid, a disodlwyd Roberts fel ymgeisydd.
Mewn galwad ffôn yr wythnos ddiwethaf, gwadodd Roberts ei fod wedi cael ei ddisodli oherwydd negeseuon ar y cyfryngau cymdeithasol, gan ddweud mai ef oedd wedi penderfynu camu i lawr.
Er hynny, ers yr etholiad, mae Roberts wedi cael ei benodi fel cynghorydd arbennig i Gaz Thomas, a oedd wedi disodli Roberts fel ail ymgeisydd Reform yn yr un etholaeth. Pe bai Roberts wedi aros yn ymgeisydd ar 7 Mai, mae'n debygol y byddai wedi dod yn Aelod o'r Senedd.
Penodiad Roberts fel cynghorydd yn dilyn newyddion bod Corey Edwards, a gamodd i lawr o'r un rhestr etholaeth ar ôl i lun ohono'n ymddangos fel pe bai'n gwneud saliwt Natsïaidd, wedi cael ei benodi'n gynghorydd arbennig i arweinydd Reform yng Nghymru, Dan Thomas.
Dywedodd Reform fod Edwards wedi camu i lawr fel ymgeisydd i'r Senedd oherwydd "problemau gyda'i iechyd meddwl". Arweinydd Reform UK, Nigel Farage, dywedodd fod Edwards wedi bod yn dynwared Basil Fawlty, er bod Edwards wedi datgan ar y pryd ei fod yn dynwared y pêl-droediwr Wayne Hennessey.
Negeseuon cyfryngau cymdeithasol a'u cynnwys
Mae BBC Cymru wedi gweld copïau o ddwsinau o negeseuon Facebook sarhaus o gyfrif yn enw Derek Roberts, yn aml yn defnyddio iaith ymfflamychol, o 2022 hyd 2025. Nid yw'r negeseuon hyn ar gael i'r cyhoedd ac nid yw BBC Cymru wedi'u gweld yn gyfrif Roberts ei hun.
Ym mis Medi 2022, cyhoeddodd y cyfrif gyfres o jôcs hiliol am lifogydd ym Mhacistan, gan gynnwys un gyda sarhad hiliol am Bacistaniaid. Yn y mis hwnnw hefyd, ymddangosodd neges yn beirniadu cefndir ethnig cynghorydd Plaid Cymru.
Ym mis Gorffennaf 2022, mewn ymateb i erthygl BBC am ddioddefwraig a lofruddiwyd, ymddangosodd neges yn cefnogi Tommy Robinson, gan ddweud: "Fucking Pakistani community AGAIN! Come on Tommy!"
Roedd rhai negeseuon yn beirniadu cyn-brif weinidog yr Alban, Humza Yousaf, oherwydd ei fod yn Fwslim. Mewn neges ym mis Chwefror 2023, cyn i Yousaf ddod yn brif weinidog, dywedodd cyfrif Roberts: "Yr Alban, peidiwch â gadael i Fwslim fod yn gyfrifol am blaid wleidyddol yn eich gwlad Geltaidd!"
Mewn neges ym mis Ebrill 2023 am Yousaf, dywedodd: "O'r diwedd mae'r dyn ffiaidd hwn yn cael ei gicio allan o lywodraeth yr Alban! Cofiwch un peth, Ni chefais di dy ethol gan bobl yr Alban yr un fath â'r Prif Weinidog [y DU] a Phrif Weinidog Cymru! Cofiwch Gwyn, Gwyn, Gwyn, dick head!"
Roedd negeseuon eraill yn beirniadu arweinyddiaeth Llafur Cymru ym mis Rhagfyr 2023. Mewn un neges, gan gyfeirio at lun o'r cyn-weinidog Llafur Jeremy Miles, dywedodd: "Gadewch i ni fod yn onest, ni fydd y dyn ar y dde yn ei gael oni bai ei fod yn hoyw neu'n Fwslim."
Roedd neges am Syr Keir Starmer yn beirniadu'r prif weinidog ond hefyd yn cynnwys datganiad gwrth-Fwslimaidd. Mewn neges ym mis Awst 2024, dywedodd cyfrif Roberts: "Rwy'n casáu'r Prif Weinidog yn llwyr gan ei fod yn ffŵl comiwnyddol ac rwy'n casáu'r ffordd o fyw Islamaidd yn llwyr!"
Ymddiriedaeth y cyhoedd a gwirio ymgeiswyr
Dywedodd ffynhonnell agos at Reform UK wrth y BBC:
"Roedd gan Reform broblem wirioneddol o ran gwirio. Os oedd y lefel hon o ddeunydd i'w darganfod mewn perthynas ag ymgeisydd rhif dau yn y Senedd, a oedd hefyd wedi bod trwy broses wirio cynghorydd a Senedd, yna ni allwn ddeall sut y gallai'r blaid fod â hyder yn y broses wirio ehangach o filoedd o ymgeiswyr mewn mannau eraill."
"Mae hyn yn ymwneud ag a yw pleidiau gwleidyddol sy'n gofyn am ymddiriedaeth y cyhoedd yn cymhwyso eu safonau'n gyson, a yw eu prosesau gwirio yn gadarn, ac a ydynt yn gwerthfawrogi pobl o uniondeb neu'r rhai sy'n barod i ddweud ie yn unig."
Gofynnwyd i Reform yn y Senedd a oedden nhw'n cefnogi Roberts fel aelod o staff, neu a oedden nhw'n herio unrhyw ran o'r stori. Ni atebwyd y cwestiynau, ond mewn datganiad dywedodd llefarydd:
"Nid ydym yn gwneud sylwadau ar ein prosesau cyflogi mewnol, nid yw aelodau staff yn aelodau etholedig sy'n wynebu'r cyhoedd."
Nid yw Roberts wedi ateb cwestiynau am y negeseuon cyfryngau cymdeithasol ar ei gyfrif.
