Datblygiad Profion Cartref Arloesol
Mae Dr Helen Munro yn gobeithio y bydd cyllid ychwanegol yn lleihau'r amser sydd ei angen i ymchwil iechyd i fenywod gael ei gyflwyno a'i rhoi ar waith yn gyflymach.
Ar hyn o bryd, mae profion newydd arloesol yn cael eu datblygu a allai ganfod canser y fron ac endometriosis yn y cartref. Dywedodd ymchwilwyr eu bod yn anelu at ddatblygu prototeip o fewn y flwyddyn nesaf i ganfod canser yn gynnar drwy ddefnyddio sampl wrin.
Yn ogystal, mae prawf tebyg ar gyfer diagnosis endometriosis a syndrom ofarïau polysystig (PCOS) yn cael ei ymchwilio, a allai helpu i leihau amseroedd aros ar gyfer diagnosis yn y tymor hir.
Mae'r profion hyn yn rhan o'r datblygiadau diweddaraf ym maes iechyd menywod yng Nghymru, gyda chanolfannau iechyd menywod yn cael eu sefydlu ledled y wlad.
Datblygiadau Ymchwil a Phrawf Llif Ochrol
"Rydym wedi canfod newidiadau pwysig iawn mewn wrin sy'n datgan os oes gennych ganser y fron, a hyd yn oed pa gam o ganser y fron," meddai'r Athro Luis Mur o Brifysgol Aberystwyth.
Mae'r tîm ymchwil bellach yn datblygu profion llif ochrol i sicrhau cywirdeb wrth ganfod canser y fron. Mae'r profion cartref hyn wedi'u cynllunio i gefnogi'r dull presennol o gael diagnosis.
"Rydym yn adeiladu pecynnau bach sy'n seiliedig ar wrin sy'n eich galluogi i fynd at eich meddyg teulu a'i gwblhau yno, neu hyd yn oed ei gwblhau yn eich cartref," ychwanegodd yr Athro Mur.
Yn ogystal, mae ymchwilwyr yn defnyddio'r un dull i ganfod endometriosis a PCOS, lle mae'r gallu i gael diagnosis yn "wael iawn ac yn cymryd llawer o amser".
Mae'r profion canser y fron yn rhan o nifer o brosiectau sydd wedi derbyn cyllid o £75m gan Lywodraeth Cymru i ymchwil iechyd menywod.
"Gallai gymryd 18 mis i ddatblygu'r prototeipiau llif unffordd (lateral flow test), yna rhwng tair a phum mlynedd i'w profi ymhellach i sicrhau cywirdeb," eglurodd Mur.
"Mae angen i ni gael cywirdeb o 90% neu fwy - ar hyn o bryd mae gennym ni hynny, ond mae angen i ni wneud yn siŵr ein bod ni'n cael hynny gyda'r offer ei hun."
Buddsoddiad a Manteision i'r Cyhoedd
Gallai miloedd o bobl yng Nghymru elwa o'r prawf canser 'trawsnewidiol'.
Ymdrechion i Leihau Amseroedd Aros a Gwella Gofal
"Mae tystiolaeth yn awgrymu ei bod yn cymryd 17 mlynedd i dystiolaeth droi'n ddull sy'n cael ei ddefnyddio," meddai Dr Helen Munro, arweinydd clinigol ar gyfer iechyd menywod yng Nghymru.
"Ond yr hyn rydyn ni'n ei wneud yng Nghymru yw gweithio'n agos iawn gyda'n prifysgolion academaidd a'n byrddau iechyd i fyrhau'r cyfnod hwnnw."
Mae cynllun 10 mlynedd ar iechyd menywod yng Nghymru, a gyhoeddwyd ym mis Rhagfyr 2024, yn nodi hefyd yr uchelgais i sefydlu canolfannau iechyd i fenywod ym mhob bwrdd iechyd.
Erbyn diwedd mis Mawrth, bydd gan bob bwrdd iechyd o leiaf un ganolfan yn gwasanaethu rhan o'u cymuned, er bod pob un yn wahanol yn ei strwythur a'i wasanaethau.
Gwasanaethau Iechyd Menywod yn Agosach at y Cartref
Mae Dr Lauren Thomas wedi bod yn hyfforddi cydweithwyr i ddarparu mwy o wasanaethau i fenywod mewn meddygfeydd teulu yn lle mynd i'r ysbyty.
Yn Ngorllewin a Chanolbarth Cymru, mae Bwrdd Iechyd Hywel Dda wedi rhannu'r ardal yn saith rhanbarth ar sail meddygfeydd lleol, gyda gwasanaethau iechyd i fenywod ar gael ym mhob rhanbarth.
Meddygaeth teulu ym mhob rhanbarth wedi cael hyfforddiant i ddarparu gofal menopos ac atal cenhedlu, ac maen nhw'n gallu derbyn atgyfeiriadau o feddygfeydd eraill, gan ddod â gofal arbenigol yn agosach at y cartref.
"Ein nod yw gweld gostyngiad mewn atgyfeiriadau i ofal eilaidd, gyda menywod yn cael eu hatgyfeirio i'r canolfannau yma'n fwy prydlon," meddai Dana Scott, arweinydd cynllun iechyd menywod Hywel Dda.
Heriau Gwasanaethau a Gwelliannau Cynlluniedig
"Fel meddyg teulu, rwy'n gweld menywod yn aros misoedd a misoedd i weld gynaecolegwyr oherwydd yn amlwg mae'n rhaid i'r gwasanaeth gofal eilaidd flaenoriaethu achosion posib o ganser," meddai Dr Lauren Thomas.
"Mae menywod yn cael eu gadael gyda phoen pelfis neu endometriosis, yn aros amser hir am drafodaethau, ymchwiliadau a thriniaethau y gallen nhw gael mynediad atyn nhw mewn clinig cymunedol, a gobeithio y byddwn yn gallu dod â hynny i fenywod wrth symud ymlaen."
Esboniodd Dr Munro fod pob canolfan iechyd menywod wedi cael cyfarwyddyd i wasanaethu mewn tri maes: gofal menopos, atal cenhedlu ac iechyd y pelfis, er y bydd pob un yn edrych yn wahanol yn ôl y bwrdd iechyd.
Ymagwedd Llywodraeth Cymru a Gweinidogion
Dywedodd Sarah Murphy MS, y gweinidog â chyfrifoldeb dros iechyd menywod, fod pob bwrdd iechyd yn "dechrau o lefydd gwahanol" ac yn ceisio llenwi bylchau a chwalu rhwystrau mewn ardaloedd a chymunedau gwahanol.
"Ond wrth i ni symud ymlaen bydd gwerthusiad a byddwn yn lledaenu'r arfer da hwnnw ledled Cymru."
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok i gael y diweddaraf. Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y newyddion diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
