Polisi Ffonau Ysgol Glan Clwyd yn Canolbwyntio ar Gyfrifoldeb Disgyblion
Gyda nifer cynyddol o ysgolion yn gwahardd ffonau symudol yn llwyr yn ystod y dydd ysgol, mae pennaeth Ysgol Glan Clwyd yn Llanelwy, Sir Ddinbych, yn egluro bod eu polisi yn fwy rhyddfrydol o gymharu ag ysgolion eraill. Yn Ysgol Glan Clwyd, mae disgyblion yn cael defnyddio eu dyfeisiau yn ystod amseroedd egwyl a chinio, ond nid yn ystod gwersi na ar y coridorau.
Yn dilyn ymgynghoriad gyda staff, rhieni a disgyblion yn 2024, mae'r ysgol wedi sefydlu rheolau a chanlyniadau cliriach ar gyfer defnyddio ffonau yn ystod y dydd ysgol. Mae'r pennaeth, Sian Alwen, yn pwysleisio pwysigrwydd annibyniaeth a chyfrifoldeb i blant wrth ddefnyddio eu ffonau.
"Yr annibynniaeth yna, y cyfrifoldeb – dyna 'da ni'n trio'i feithrin yn yr ysgol hon".
Ymchwil BBC Cymru ar Bolisïau Ffonau mewn Ysgolion Uwchradd Cymru
Bu BBC Cymru yn holi bron i hanner yr ysgolion uwchradd yng Nghymru am eu polisïau ar ddefnyddio ffonau symudol. Roedd y mwyafrif yn cydnabod manteision gwaharddiad llwyr, ond hefyd yn mynegi pryderon am wrthdaro gyda disgyblion a diffyg cefnogaeth gan rai rhieni. Roedd dwsinau o ysgolion yn cefnogi polisi Cymru-gyfan ar ddefnydd ffonau symudol.
Agwedd Ysgol Glan Clwyd yn Cydbwyso Parch a Rheolaeth
Dywedodd Sian Alwen ei bod wedi ail-edrych ar bolisi'r ysgol ddwy flynedd yn ôl ar ôl i staff fynegi pryderon am ddefnydd ffonau yn ystod gwersi. Roedd hi'n awyddus i sicrhau bod llais pawb yn cael ei glywed, gan gynnwys staff, rhieni a disgyblion.
"Fel pennaeth, o'n i'n gyndyn iawn i fynd lawr y trywdd o ddileu ffonau symudol yn llwyr yn yr ysgol ac felly wnes i gydweithio efo staff, rhieni, llais y disgyblion i sicrhau mewn gwirionedd bod llais pob un o'r rhanddeiliad yn cael eu clywed".
Canfu'r ysgol, drwy'r ymgynghoriad, fod angen i ddisgyblion fod yn annibynnol a dysgu defnyddio ffonau yn gyfrifol.
"Be' oedden ni fel cymuned isio oedd yn bwysig a beth ddeth allan o'r ymgynhoriad hwnnw oedd ein bod ni'n credu y dylai'n disgyblion ni fod yn annibynnol, yn gallu defnyddio ffonau yn gyfrifol."
Mae Sian Alwen yn cydnabod y peryglon sy'n gysylltiedig â ffonau symudol, ond mae'n pwysleisio'r angen am sgiliau gwybod pryd a sut i'w defnyddio'n gyfrifol.
"Os yw rheolau'n cael eu torri, mae 'na broses glir, mae pobl ifanc fa'ma yn gwybod bod 'na ganlyniad, mae staff yn gyson yn defnyddio'r polisi."
Yn Ysgol Glan Clwyd, ffonau'n cael eu caniatáu yn ystod egwyl a chinio ond nid ar y coridorau na mewn gwersi.
Mae nifer o ddisgyblion yn cefnogi'r polisi. Awel, un o'r disgyblion, dywedodd:
"'Da ni wedi cyfarfod yn y canol really rhwng pawb. Dwi'n credu fod hynny'n gweithio'n well na blanket ban fel mae nhw'n galw fo."
Mabon ychwanegodd fod y polisi'n dangos "rhyw fath o barch dwy ffordd".
Tomos, disgybl arall, nododd bod pawb yn glir am ganlyniadau cael eu dal gyda ffôn mewn gwers.
"Mae'n cael ei gymryd i'r swyddfa a wedyn ar ddiwedd y dydd da chi'n eu casglu a dwi'n meddwl mae'r rhan fwyaf o'r plant yn dilyn hwn."
Mae Tomos yn credu na fyddai polisi llymach yn gweithio yn eu hysgol oherwydd y byddai llawer o wrthdaro gyda disgyblion.
Mae disgyblion chweched dosbarth, fel Emyr, yn cael mwy o ryddid i ddefnyddio eu ffonau ar gyfer tasgau megis tynnu lluniau o waith cartref a chyfathrebu ag athrawon.
"Mae 'na lot o amseroedd 'da ni angen iwsio ffonau i dynnu lluniau o waith cartre' i yrru o at athrawon a ballu. Dwi'n meddwl bod o'n handi bod ni'n cael y rhyddid yma".
Systemau Arloesol i Reoli Defnydd Ffonau mewn Ysgolion
Mae nifer o ysgolion wedi cyflwyno systemau arbennig i reoli defnydd ffonau. Er enghraifft, mae rhai ysgolion yn defnyddio bagiau magnetig i gadw dyfeisiau ac mae eraill yn gofyn i ddisgyblion roi eu ffonau i staff ar ddechrau'r dydd.
Yn Ysgol Aberconwy yng Nghonwy, cyflwynwyd system bagiau magnetig ym Medi 2023 i gadw ffonau. Dywedodd y pennaeth cynorthwyol, Medwen Brookes, fod y polisi wedi cael ei gyflwyno oherwydd pryderon am faint o amser roedd plant yn treulio ar eu ffonau ar ôl pandemig Covid-19.
Roedd y broses o baratoi disgyblion a rhieni wedi bod yn hir ac yn esmwyth, ac mae'r newid wedi cael effaith gadarnhaol ar gymdeithasu a disgyblaeth yn yr ysgol.
"Mae o 'di newid ffordd maen nhw'n cymdeithasu hefo'i gilydd yn bendant ac yn bendant wedi 'neud gwahaniaeth o ran disgyblaeth yn yr ysgol – o'dd pethau'n mynd chydig bach allan o reolaeth weithau efo ffraeo drwy'r ffôn."
Mae'r drefn bagiau magnetig yn caniatáu i ddisgyblion fod yn gyfrifol am eu dyfeisiau yn hytrach na'u rhoi i staff ar ddechrau'r dydd, er bod y gost o'r system yn rhai miloedd o bunnoedd.
Mwy o Sgwrsio, Llai o Bwlio
Mae ysgolion hefyd wedi gwneud addasiadau i gefnogi plant gyda phroblemau iechyd megis diabetes neu gorbryder, gan ddefnyddio bagiau gyda velcro yn hytrach na magnetig i ganiatáu mynediad hawdd.
Mae disgyblion fel Arwen, 15, yn teimlo bod y newid wedi cael effaith gadarnhaol ar eu bywydau cymdeithasol ac ar leihau bwlio.
"Mae gan Arwen, 15, deimladau cymysg gan ei bod nawr yn 'siarad gyda fy ffrindiau mwy a mae na ddim lot o fwlio yn fy marn i'.
"Ond dwi eisiau fy ffôn weithiau achos dwi eisiau tynnu llun efo fy ffrindiau, cael hwyl a chwarae gemau neu gwylio TikTok."
Tomos, 13, ychwanegodd:
"Dwi'n hoffi fo. Dwi'n teimlo'n fwy saff achos dydy pobl ddim yn gallu tynnu lluniau ohonach chi a fideo o chi heb chi gwbod. A dwi'n teimlo mae pawb mwy yn siarad efo'i gilydd."
Aurora, 16, cytunodd bod "dim lot o fwlio rŵan" yn yr ysgol.
Un newid positif arall yw nad oes rhaid poeni am gyd-ddisgyblion yn tynnu llun neu ffilmio heb ganiatâd, gan wella teimlad o ddiogelwch ymysg disgyblion.
Heriau Polisi Ffonau mewn Ysgolion eraill
Mae pennaeth Ysgol Uwchradd Caergybi, Adam Williams, yn nodi bod polisi ffonau symudol yn gallu bod yn heriol i'w weithredu. Mae'r gefnogaeth gan rieni yn gymysg ac mae rhai rhieni'n gwrthwynebu cyfyngiadau llym, gan achosi gwrthdaro rhwng y cartref a'r ysgol.
"Dydyn ni ddim wastad yn cael y gefnogaeth sydd ei hangen pan ddaw hi at gyfyngu neu wahardd ffonau, ac yn onest, mae hyn yn gallu creu mwy o wrthdaro rhwng y cartref a'r ysgol nag sydd ei angen."
Mae rhai ysgolion mewn ardaloedd amddifadedd uchel yn pryderu y gallai gwaharddiad llwyr arwain at ragor o wrthdaro, mwy o sancsiynau, a hyd yn oed mwy o waharddiadau, gan beryglu agweddau presennol tuag at addysg a phresenoldeb.
Amrywiaeth yn y Polisïau ar draws Cymru
Mae ysgolion yn amrywio eu polisïau ar ddefnydd ffonau, gyda rhai yn caniatáu defnydd mewn gwersi ar gyfer tasgau penodol megis ffotograffiaeth. Mae bron pob ysgol yn nodi nad yw awdurdod lleol yn gosod polisi unffurf ar draws y sir.
Er enghraifft, mae gan Gyngor Sir Caerfyrddin bolisi 'ffonau o'r golwg yn yr ysgol' sy'n gwahardd ffonau i blant rhwng blynyddoedd saith a 11.
Yn ôl arolwg BBC Cymru, dywedodd 71 o'r 95 ysgol a ymatebodd eu bod o blaid polisi unffurf gan Lywodraeth Cymru. Mae'r llywodraeth wedi agor arolwg cenedlaethol ar ddefnydd ffonau gyda'r nod o gynnal ymgynghoriad a chyhoeddi canllaw ar ôl yr etholiad.
Safbwyntiau Gwleidyddol ar Ddefnydd Ffonau mewn Ysgolion
Plaid Cymru yn tynnu sylw at dystiolaeth sy'n dangos niwed ffonau clyfar i blant a phobl ifanc sy'n gorbwyso manteision, gan gynllunio i rymuso awdurdodau lleol i gyfyngu ar ddefnydd ffonau clyfar mewn ysgolion i bobl dan 16 oed.
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn cefnogi dull clir Cymru gyfan o gyfyngu ar ddefnyddio ffonau clyfar mewn ysgolion, gan gynnwys gwaharddiad cyfreithiol yn ystod y dydd ysgol.
Llafur Cymru yn dweud mai penderfyniadau ynghylch defnyddio ffonau yn ysgolion yw materion i ysgolion unigol, ond maent wedi cefnogi ysgolion sy'n ceisio cyflwyno polisïau cyfyngol i ddiogelu dysgwyr a gwella eu hymgysylltiad mewn gwersi.
Ceidwadwyr Cymreig yn galw am waharddiad ffonau o ystafelloedd dosbarth gyda rhai eithriadau ar gyfer disgyblion gydag anghenion meddygol.
Reform UK hefyd yn cefnogi gwaharddiad ffonau mewn ysgolion, tra bod Plaid Werdd Cymru am weld ysgolion heb ffonau o gwbl.
Cysylltiadau a Chyfleoedd i Gysylltu
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
