Etholiad Senedd Cymru 2026: Ymgyrch a Disgwyl
Mae Etholiad Senedd Cymru 2026 yn disgwyl dod yn un o'r etholiadau mwyaf cystadleuol a hanesyddol i Gymru mewn degawdau. Wrth i'r pleidiau dreulio diwrnod ola'r ymgyrch yn curo drysau a dosbarthu pamffledi, mae arolygon barn yn dangos cystadleuaeth agos rhwng y ddwy blaid sydd wedi bod ar y blaen drwy gydol yr ymgyrch - Reform UK a Phlaid Cymru.
Fodd bynnag, mae canlyniad i'r Blaid Lafur yn debygol o fod yn un o'r prif bwyntiau sylw os yw'r arolygon barn yn gywir. Mae'r Blaid Lafur wedi llywodraethu ym Mae Caerdydd ers dros chwarter canrif ac wedi bod yn brif rym gwleidyddol yng Nghymru am dros ganrif, ond mae perygl bellach o golli seddi a'r swydd Brif Weinidog.
Polisïau'r Pleidiau
Mae'r prif bleidiau wedi cyflwyno amrywiaeth o bolisïau ar faterion allweddol, gan gynnwys iechyd, gofal plant a threthi. Mae rhai o'r meysydd polisi yn parhau o dan reolaeth llywodraeth y DU, tra bod eraill yn nwylo llywodraeth Cymru yn gyfan gwbl neu'n rhannol.
Llafur Cymru
Mae Llafur wedi addo creu 20,000 o lefydd newydd o dan y cynnig gofal plant presennol i rieni sy'n gweithio. Maent hefyd wedi amlinellu cynlluniau i adeiladu ysbytai newydd a gwella gwasanaethau iechyd, gan ymateb i'r ffigurau diweddaraf ar restrau aros y gwasanaeth iechyd yng Nghymru, sydd yn dangos tua 666,700 o bobl ar restr aros, gyda 2,600 yn aros dros ddwy flynedd.
Y Ceidwadwyr Cymreig
Mae'r Ceidwadwyr wedi addo mwy o welyau ysbyty a chynnig 30 awr yr wythnos o ofal plant am ddim, neu'r opsiwn i dalu i fam-gu neu dad-cu am warchod plant. Maent hefyd eisiau torri ceiniog oddi ar y band sylfaenol o dreth incwm.
Plaid Cymru
Plaid Cymru yn cynnig 10 canolfan feddygol newydd a 20 awr am ddim yr wythnos o ofal plant i bob plentyn rhwng 9 mis a 4 oed. Maent hefyd yn ceisio cael mwy o rymoedd i osod eu bandiau treth eu hunain, fel sydd gan yr Alban.
Y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig
Mae'r Democratiaid Rhyddfrydol yn addo £300m i'r gwasanaeth gofal cymdeithasol a 30 awr yr wythnos o ofal plant am ddim. Maent hefyd yn barod i ddefnyddio ceiniog ychwanegol o dreth incwm os oes angen i ariannu buddsoddiad yn y gwasanaeth gofal.
Plaid Werdd Cymru
Mae'r Gwyrddion yn bwriadu blaenoriaethu atal anhwylderau'n gynt ac yn awyddus i gadw Reform UK allan o rym yn y Bae. Maent yn gobeithio ennill digon o seddi i greu grŵp swyddogol yn y Senedd, gan ddisgwyl ennill o leiaf pum sedd dan y drefn newydd.
Heritage Party
Mae'r Heritage Party yn rhan o'r etholiad, ond nid oes manylion polisi penodol wedi cael eu hamlygu yn y cynnwys hwn.
Manylion y Broses Etholiadol
Ddydd Iau, bydd pleidleiswyr Cymru yn penderfynu ar y gwleidyddion fydd yn cynrychioli Bae Caerdydd am y bedair blynedd nesaf. Bydd y Senedd yn tyfu o 60 i 96 aelod, gyda'r blychau pleidleisio ar agor o 7:00 y bore tan 22:00 yr hwyr. Bydd cyfrif yn digwydd ym mhob un o'r 16 etholaeth newydd ddydd Gwener, gyda chwech aelod yn cael eu dewis o bob etholaeth dan y system bleidleisio gyfrannol newydd.
Nid yw disgwyl i unrhyw blaid ennill mwyafrif llwyr o 49 neu fwy o seddi ar eu pen eu hunain, ac mae'n debygol y bydd angen cydweithio rhwng pleidiau i ffurfio llywodraeth sefydlog.
Cydweithio a Gwleidyddiaeth
Mae'r pleidiau wedi treulio'r misoedd diwethaf yn beirniadu ei gilydd, ond ar ôl yr etholiad bydd angen cydweithio i ffurfio llywodraeth. Mae rhai meysydd polisi, megis gofal plant am ddim, yn cynnig cyfleoedd i gydweithio rhwng pleidiau.
" alt="Plant"/>
Mae Eluned Morgan, Prif Weinidog Cymru ers llai na dwy flynedd, wedi dod o dan bwysau wrth amddiffyn record 27 mlynedd Llafur mewn llywodraeth yng Nghymru. Mae Rhun ap Iorwerth o Blaid Cymru wedi dweud y byddai'n ffafrio llywodraeth leiafrifol os na fyddai ei blaid yn ennill mwyafrif, ond byddai angen i Blaid Cymru fod y blaid fwyaf i wneud hynny.
Mae Reform UK yn wynebu her fawr i ffurfio llywodraeth os na fyddant yn ennill mwyafrif, gan fod y pleidiau eraill yn gwrthod cydweithio gyda nhw. Mae'r Ceidwadwyr wedi ceisio portreadu eu hunain fel dewis amgen a phrofiadol, ond mae colli aelodau i Reform UK a rhai arolygon yn awgrymu her i'r blaid.
Mae'r Gwyrddion yn awyddus i gadw Reform UK allan o rym ac wedi dweud y byddan nhw'n barod i drafod gyda Phlaid Cymru i gyflawni hynny, gan fod y ddwy blaid yn cefnogi annibyniaeth i Gymru.
Fodd bynnag, mae annibyniaeth yn broblem i'r Democratiaid Rhyddfrydol, sydd wedi gwrthod cydweithio gyda phleidiau sy'n bwriadu gwario arian ar baratoadau at annibyniaeth. Mae eu harweinydd Jane Dodds wedi dweud na fyddent yn cydweithio gyda Reform UK na'r Ceidwadwyr.
Camau Nesaf Ar ôl yr Etholiad
Ar ôl yr etholiad ddydd Iau, bydd gan aelodau newydd y Senedd 28 diwrnod i sicrhau bod y Prif Weinidog nesaf a'i lywodraeth yn eu lle. Bydd y broses o ddewis y rheiny yn dibynnu ar ganlyniadau'r etholiad a'r gallu i ffurfio cydweithrediadau gwleidyddol.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok am y newyddion diweddaraf. Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am ddiweddaraf Cymru ar eich dyfais symudol.
