Mae Esgobaeth Bangor heb esgob ers ymddeoliad Andy John
Mae Esgobaeth Bangor wedi bod heb esgob ers i Andy John ymddeol ar 31 Awst 2025, yn dilyn dau adroddiad beirniadol a amlinellodd pryderon ynghylch llywodraethiant a diogelu yng Nghadeirlan Bangor.
Disgwylir i'r esgob nesaf gael ei ethol yr wythnos hon wrth i Goleg Etholiadol yr Eglwys yng Nghymru gyfarfod yn Llandudno ddydd Mawrth i ddewis y person i gymryd drosodd y rôl bwysig hon.
Adroddiadau beirniadol am Gadeirlan Bangor
Ym mis Mai 2024, cyhoeddwyd dau adroddiad beirniadol a nododd bryderon am ddiwylliant a llywodraethiant y Gadeirlan, gan gynnwys cwynion am "ddiwylliant lle'r oedd ffiniau rhywiol yn ymddangos yn aneglur", yfed alcohol yn ormodol, a gwendidau o ran llywodraethiant a diogelu.
Er hynny, nid oedd unrhyw awgrym yn yr adroddiadau bod Andy John, a oedd hefyd yn Archesgob Cymru tan ddiwedd mis Mehefin 2025, wedi ymddwyn yn amhriodol.
Newidiadau yn Archesgob Cymru
Ddiwedd Gorffennaf 2025, cafodd Esgob Mynwy, Cherry Vann, ei hethol yn Archesgob Cymru, gan ddod yn y ddynes gyntaf i gael ei hethol i'r swydd honno.
'Mae'r etholiad yma dan sawl cysgod'
Dyma fydd yr eildro i'r Coleg Etholiadol gyfarfod i ddewis esgob nesaf Bangor, ar ôl methu â dod o hyd i ymgeisydd addas yn yr hydref 2024. Mae'r rôl wedi bod yn wag ers bron i flwyddyn, gan wneud y broses ethol yn "eithriadol o bwysig" yn ôl John Roberts, cyflwynydd 'Bwrw Golwg' Radio Cymru.
"Mae'r etholiad yma dan sawl cysgod," meddai Roberts.
"Y cysgod cyntaf ydy'r helynt flwyddyn yn ôl pan 'nath yr Archesgob orfod ymddeol o'i waith.
"Wedyn ym mis Hydref fe gynhaliwyd Coleg Etholiadol i ethol olynydd i Andy John a naethon nhw fethu penodi ac felly mi na'th yr Archesgob newydd benderfynu ei bod hi am benodi esgob profiadol i weinyddu am ryw flwyddyn neu ddwy.
"Mae hwnna di bod yn gysgod arall achos naethon nhw fethu penodi neb i wneud y gwaith hwnnw.
"Rwan mae'r Coleg Etholiadol yn cyfarfod eto, ac yng nghanol hyn i gyd mae angen rhywun eithriadol o ddewr, eithriadol o ddoeth ac eithriadol o gadarn er mwyn delio gyda sefyllfa sydd mor anodd... sefyllfa sydd wedi pydru mynd am flwyddyn bellach heb neb yn cymryd cyfrifoldeb go iawn, heb neb yn symud pethau yn eu blaen."
Camau a arweiniodd at y sefyllfa bresennol
Ym mis Chwefror 2025, cyhoeddodd yr Eglwys yng Nghymru fod ymchwiliad yn cael ei gynnal i faterion difrifol yng Nghadeirlan Bangor, yn ymwneud â diogelu. Arweiniodd hyn at "broses ymweld" a gomisiynwyd gan Archesgob Cymru Andy John, gan gynnwys ymchwiliad gan uwch swyddogion o'r Eglwys yng Nghymru a gwasanaethau proffesiynol gan y sefydliad annibynnol Thirtyone:eight, arbenigwyr mewn materion diogelu mewn lleoliadau eglwysig.
Roedd Andy John wedi gwasanaethu fel Esgob Bangor rhwng 2008 a 2025, ac fel Archesgob Cymru rhwng 2021 a 2025.
Ym mis Mai 2025, cyhoeddwyd adroddiadau beirniadol yn amlinellu pryderon am ddiogelu ac ymddygiad gwael yng Nghadeirlan Bangor, gan gynnwys "diwylliant lle'r oedd hi'n ymddangos bod terfynau rhywiol wedi eu cymylu", defnydd o iaith anweddus, a diffyg cod ymddygiad.
Wrth ymateb, dywedodd y Parchedicaf Andrew John fod y canfyddiadau "yn anodd eu clywed" ond bod rhaid delio â nhw "er mwyn symud ymlaen gyda didwylledd".
Mae'r Eglwys yng Nghymru wedi cydnabod gwendidau o ran diogelu, arferion rheoli gwan heb dryloywder digonol, a chamymddwyn mewn perthynas â defnydd alcohol ac ymddygiad rhywiol yn y Gadeirlan. Yn sgil hyn, sefydlwyd grŵp gweithredu a bwrdd goruchwylio i fynd i'r afael â'r materion hyn.
Diffyg hyder yn yr arweinyddiaeth
Ar ôl cyhoeddi crynodeb o'r adroddiadau ar wefan yr Eglwys yng Nghymru, cynyddodd y pwysau ar Andy John gyda beirniadaeth am ddiffyg manylion a diffyg tryloywder. Dechreuodd rhai alw arno i ymddiswyddo, gan gynnwys aelod o'r Eglwys a chyn-aelod o Senedd San Steffan.
Mewn ymateb, dywedodd y Parchedicaf Andrew John ei fod yn "ymddiheuro'n ddiffuant i unrhyw aelodau'r Eglwys Gadeiriol sydd wedi eu brifo neu'n teimlo fy mod wedi eu gadael i lawr", gan ychwanegu y bydd yn gweithio gydag eraill "i sicrhau bod newid parhaol yn digwydd".
Tua mis yn ddiweddarach, ar ôl cyfarfod hir i drafod sefyllfa Esgobaeth Bangor, cyhoeddodd Corff y Cynrychiolwyr, sy'n ymddiriedolwyr yr Eglwys yng Nghymru, ddatganiad yn dweud nad oedd ganddynt hyder yn arweinyddiaeth yr Esgobaeth.
Lai nag wythnos yn ddiweddarach, cyhoeddodd Andy John ei fod yn ymddeol fel Archesgob Cymru ar unwaith, a byddai hefyd yn ymddeol fel Esgob Bangor ar 31 Awst 2025.
Y broses ethol
Ddydd Mawrth, bydd y Coleg Etholiadol yn cyfarfod yn Eglwys y Drindod Sanctaidd, Llandudno, i geisio llenwi'r rôl wag. Bydd yr esgob newydd yn dod yn y 82ain i ddwyn teitl Esgob Bangor.
Mae gan y coleg tan ddiwedd dydd Iau i wneud eu dewis. Os na fydd cytundeb erbyn hynny, bydd yn rhaid trefnu dyddiad pellach i drafod y swydd.
Cysylltiadau a gwybodaeth ychwanegol
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok i gael y newyddion diweddaraf. Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap i gael y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
