Ysgrifennydd Cymru Jo Stevens yn Destun Beirniadaeth Gan Gyn-Brif Ysgrifennydd
Jo Stevens yw'r ysgrifennydd presennol Cymru, swydd a sefydlwyd yn y 1960au.
Mae Des Clifford, cyn-brif ysgrifennydd preifat i Brif Weinidogion Cymru Carwyn Jones a Mark Drakeford, wedi dweud bod Ysgrifennydd Cymru Jo Stevens yn "difrodi Cymru".
Wrth siarad ar bodlediad Gwleidydda, dywedodd Clifford:
"Mae'n well cael neb na rhywun sydd yn difrodi Cymru fel sy'n digwydd ar hyn o bryd."
Mae ei sylwadau'n dilyn dadl gan Brif Weinidog Cymru, Eluned Morgan, sydd wedi mynegi cefnogaeth i'r swydd, yn dilyn sylwadau gan y Cyn-Gwnsler Cyffredinol Cymru, Mick Antoniw, sydd wedi awgrymu bod angen cael gwared ar y swydd.
Mewn ymateb, dywedodd llefarydd ar ran Swyddfa Cymru, cangen o Lywodraeth y DU, eu bod - ynghyd ag ysgrifennydd Cymru - "yn cyflawni rôl hanfodol yn cynrychioli buddiannau Cymru o fewn y DU ac o amgylch bwrdd y Cabinet".
Yn ôl y llefarydd, mae hyn yn cynnwys "helpu i sbarduno twf economaidd, annog buddsoddiad mewnol a sicrhau bod y setliad datganoli yn gweithredu'n gywir i bobl Cymru".
Dywedodd Clifford, sydd wedi bod o'r un farn ers y dechrau ynglŷn ag angenrwydd swydd ysgrifennydd Cymru, wrth gael ei gwestiynu:
"Yr unig reswm pam bod yna ysgrifennydd Cymru yw achos bod yna rywun sy'n chwifio fflag Cymru o gwmpas bwrdd y cabinet."
'Pobl ddim yn cymryd Swyddfa Cymru o ddifri'
Wrth gael ei holi gan Bethan Rhys Roberts, cyfeiriodd yr Athro Richard Wyn Jones at y ffaith bod Jo Stevens, ysgrifennydd Cymru presennol, yn gwrthod gwneud cyfweliadau ac felly nid yw'n cynrychioli'r cabinet yng Nghymru.
Dywedodd yr Athro Wyn Jones:
"Y gwir amdani, ac efallai bydd pobl ddim eisiau cydnabod hyn, siŵr o fod swyddfa Cymru ydi'r swyddfa leiaf pwysig."
"Tydi pobl ddim yn cymryd Swyddfa Cymru o ddifri ac mae hynny'n creu problem strwythurol."
"Un o'r pethau sy'n fy nharo i dro ar ôl tro ac wrth siarad hefo gweision sifil ydi cyn lleied maen nhw'n ei ddeall am Gymru."
Mae'r Athro Wyn Jones yn cynnig y datrysiad o greu swyddfa diriogaethol yn Whitehall gyda statws go iawn a gweinidog sy'n cyfrif.
Mae Eluned Morgan yn rhybuddio y dylai swydd Ysgrifennydd Cymru fod yn llais i Gymru wrth fwrdd y cabinet yn Llundain, yn hytrach na llais llywodraeth y Deyrnas Unedig yng Nghymru.
Dywedodd Des Clifford fod Eluned Morgan mewn "sefyllfa anodd dros ben" gan fod Llafur yn llywodraethu'r Deyrnas Unedig a Chymru, gan ychwanegu:
"Allith hi ddim troi cefn ar y blaid Lafur yn San Steffan."
Gydag etholiad Senedd Cymru ym mis Mai yn agosáu, dywedodd Clifford fod "rhywfaint o densiwn yn anochel rhwng Bae Caerdydd a San Steffan."
Mae'r cyn Gwnsler Cyffredinol Mick Antoniw wedi cwestiynu a oes angen swydd ysgrifennydd Cymru.
Mewn cyfweliad â BBC Radio Wales Breakfast, dywedodd Antoniw fod Swyddfa Cymru, sef ysgrifennydd gwladol adran Cymru yn San Steffan, yn "sefydliad cyn datganoli" ac nad oedd angen ysgrifennydd Cymru mwyach.
Mae Jo Stevens wedi bod yn ysgrifennydd gwladol Cymru ers mis Gorffennaf 2024. Cafodd ei phenodi gan y Prif Weinidog Keir Starmer ar ôl yr etholiad cyffredinol, gan ddod yn fenyw gyntaf i ddal y swydd.
Cafodd y swydd ei greu gan lywodraeth Lafur Harold Wilson yn 1964.
'Sicrhau buddsoddiad cenedlaethau i Gymru'
Mewn ymateb, dywedodd llefarydd ar ran Swyddfa Cymru, cangen o Lywodraeth y DU:
"Yn ystod y 18 mis diwethaf yn unig, mae Swyddfa Cymru, dan arweiniad yr Ysgrifennydd Gwladol, wedi dyrannu mwy na £100 miliwn mewn cefnogaeth hanfodol i weithwyr dur a'r gymuned ym Mhort Talbot."
"Mae wedi bod yn allweddol wrth sicrhau buddsoddiad cenedlaethau i Gymru gan gynnwys niwclear newydd yn Wylfa ar Ynys Môn, dau barth twf deallusrwydd artiffisial yng ngogledd a de Cymru a biliynau mewn buddsoddiad a fydd yn trawsnewid rheilffyrdd Cymru yn y blynyddoedd i ddod."
Ychwanegodd y llefarydd fod ysgrifennydd Cymru ym Mhort Talbot yr wythnos hon, "i gyhoeddi mesurau newydd i hybu cynhyrchu dur domestig ac amddiffyn miloedd o swyddi cynhyrchu dur yng Nghymru."
