Cyflwyniad
Fe wnaeth Joe Martin, AS Reform UK, wneud sylwadau dadleuol yn y Senedd ddydd Mercher, gan jocio nad yw myfyrwyr Cymru yn gallu darllen a dweud bod nyrsys Indiaidd yn cymryd swyddi pobl Cymru. Yn sgil hyn, cerddodd aelodau o Blaid Cymru, Llafur a'r Blaid Werdd allan o'r siambr fel arwydd o wrthwynebiad.
Dyma'r ail ddiwrnod i Mr Martin achosi gwrthdaro yn y Senedd, gyda Phlaid Cymru yn ei gyhuddo o fod yn gwbl hiliol ar ôl iddo ddweud fod ymosodiadau gan geiswyr lloches o Swdan yn “anochel” yn ystod cwestiynau i’r Prif Weinidog ddydd Mawrth.
Mae Llywydd y Senedd, Huw Irranca-Davies, wedi ceryddu Mr Martin am ei ail araith, er bod rhai ym Mhlaid Cymru yn credu y dylai’r Llywydd fod wedi bod yn fwy cadarn gyda’r AS yn gynt.
Jason O'Connell o Reform UK disgrifiodd penderfyniad rhai ASau i gerdded allan fel “gywilyddus”.
Y Sylwadau a'r Ymatebion
Yn ystod dadl ar wariant rhyngwladol ddydd Mercher, gwnaeth Mr Martin joci am anallu myfyrwyr Cymreig i ddarllen, gan ddweud ei fod wedi cysylltu â "myfyrwyr Cymreig sydd wedi bod trwy ein system addysg sy'n cael ei danariannu, ond ni chefais ateb oherwydd ein bod wedi anfon e-bost atyn nhw a dyw nhw methu darllen".
Wrth i aelodau'r Senedd ymateb yn y siambr, ychwanegodd Mr Martin:
"Edrychwch ar gyfraddau anllythrennedd myfyrwyr sy'n graddio."
Yn ogystal, dywedodd y byddai recriwtio nyrsys o India yn golygu y gallai Cymry a fyddai wedi dod yn nyrsys fynd ar gredyd cyffredinol yn lle hynny.
Yn y cefndir, dywedodd AS Caerdydd Ffynnon Taf, Zaynub Akbar:
"Dwi'n mynd i adael oherwydd dydw i ddim yn derbyn dim o hyn a dydw i ddim eisiau bod yn rhan o hyn."
Ffynhonnell o Blaid Cymru nododd fod y rhan fwyaf o’u ASau oedd yn gallu gadael wedi gwneud hynny. Roedd Mike Hedges o'r Blaid Lafur ac Anthony Slaughter, arweinydd y Blaid Werdd yng Nghymru, hefyd wedi cerdded allan.
Llefaru ar ran Plaid Cymru, dywedwyd na fyddai’r blaid yn sefyll wrth i Reform UK wneud hwyl am ben ein democratiaeth a’r cymunedau y maent yn eu cynrychioli.
Y Cwynion a Gorchmynion y Llywydd
Yn gynharach, roedd Plaid Cymru wedi cyflwyno cwyn i’r Llywydd Huw Irranca-Davies, gan honni bod Mr Martin wedi torri rheolau’r Senedd gyda’i sylwadau ddydd Mawrth. Roedd y Llywydd wedi gofyn i ASau osgoi iaith a allai danio dadl, gan ymddangos i feirniadu sylwadau Mr Martin yn anuniongyrchol ddydd Mercher.
Ar ôl yr ail araith gan Mr Martin, ceryddodd y Llywydd ef gan ddweud:
"Hoffwn i chi fyfyrio, os gwelwch yn dda, ar y sylwadau a'ch cyfraniad heddiw. Nid oedd yn unol â'm disgwyliadau."
Fodd bynnag, dywedodd prif chwip Reform UK, Llŷr Powell, nad oedd wedi clywed unrhyw sylwadau annerbyniol ac ychwanegodd:
"Dewch i arfer â hyn, dyma'r norm newydd."
Yn ei ymateb, dywedodd Mr Powell:
"Roedd pawb wnaeth bleidleisio dros Reform yn gwybod beth oedden ni'n dod i mewn i'w wneud."
Er gwaethaf cwyn Plaid Cymru, dywedodd llefarydd ar ran y Senedd nad oedd Mr Martin wedi torri rheolau’r Senedd. Fodd bynnag, mae BBC Cymru yn deall y gallai sylwadau’r Llywydd gael eu hystyried fel rhybudd olaf i bob aelod.
Y Sylwadau am Geiswyr Lloches o Swdan
Mewn cwestiynau am bolisi Cenedl Noddfa Llywodraeth Cymru ddydd Mawrth, gwnaeth Mr Martin gyfres o honiadau am geiswyr lloches o Swdan, gan sôn am ymosodiad diweddar yn Belfast lle cafodd dyn o Swdan ei arestio a llofruddiaeth Rhiannon Whyte gan geisiwr lloches o Swdan.
Gofynnodd i’r Prif Weinidog beth fyddai’n ei wneud
"i wneud yn siŵr, pan fydd yr ymosodiad anochel nesaf yn digwydd, nad yw'n digwydd yng Nghymru."
Y Ymatebion a’r Effaith ar y Senedd
Roedd arweinydd Reform yng Nghymru, Dan Thomas, yn nodi ei gefnogaeth i Mr Martin wrth iddo wneud ei gyfraniad, ond roedd aelodau Plaid Cymru a Llafur yn syndod yn y siambr.
Yn ymateb, dywedodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth ei fod yn credu y byddai’n rhaid i’r Senedd
"ddod i arfer â’r math hwn o gyfraniad"ac fe gyhudodd yr AS Reform o geisio
"hollti cymunedau."
Roedd Shav Taj o’r blaid Lafur bron mewn dagrau wrth wneud araith emosiynol yn sôn am ei chefndir Pacistanaidd, gan ddweud bod y sylwadau yn
"aflonyddu."
Fodd bynnag, dywedodd Sam Rowlands o’r Ceidwadwyr Cymreig ei bod hi’n
"iawn" i wleidyddion yn y Senedd "ofyn am sicrwydd gan eu llywodraeth ynghylch y trefniadau diogelu."
Ymatebion Pellach a Safbwyntiau Plaid Cymru
Dywedodd Mr Powell o Reform UK y byddai’r Llywydd wedi delio ag unrhyw achos o’r fath yn y fan a’r lle pe bai digwyddiad o’r math a ddisgrifiodd Plaid Cymru wedi digwydd.
Yn ychwanegol, dywedodd nad yw’n hoffi rhoi sylw i’r Llywydd yn y cyfryngau ond bod y geiriau
"Dewch i arfer gydag e, dyma’r norm newydd"yn berthnasol i’r sefyllfa.
Mewn llythyr at y Llywydd, nododd Heledd Fychan, gweinidog busnes Plaid Cymru, fod sylwadau Mr Martin yn
"bryderus ac yn ddirmygus" ac yn "dwyn anfri ar y Senedd."
Ychwanegodd y Trefnydd y byddai bob amser yn delio ag achosion o hiliaeth uniongyrchol gyda difrifoldeb, gan ysgrifennu at y Llywydd yn gofyn am ddyfarniad brys ar y mater, gan honni bod Mr Martin wedi torri rheolau sefydlog y Senedd sy’n ymwneud ag ymddygiad anghwrtais a defnyddio iaith sarhaus neu wahaniaethu.
Casgliad
Mae’r digwyddiadau hyn wedi tanio dadleuon ynghylch ymddygiad ASau yn y Senedd a’r ffordd y dylid delio â sylwadau sy’n cael eu hystyried yn hiliol neu’n sarhaus. Mae’r gwrthdaro rhwng Reform UK a phleidiau eraill yn adlewyrchu tensiynau cynyddol ynghylch materion cymdeithasol a gwleidyddol yng Nghymru.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
