Casglwyr Gwirfoddol yn Nodweddu Sbwriel Bwyd a Diod yn Gyffredin ar Ffyrdd Cymru
Mae gwirfoddolwyr sy'n casglu sbwriel yn nodi bod sbwriel yn aml yn cronni mewn mannau agos at lefydd bwyd brys ac ar ochr y ffordd yng Nghymru. Maent yn galw am fwy o gyfrifoldeb gan y cyhoedd i fynd i'r afael â'r broblem.
Yn ôl arolwg diweddar a gynhaliwyd gan Cadwch Gymru'n Daclus, canfuwyd fod sbwriel diodydd a bwyd brys ar ochr dau o bob tri o ffyrdd y wlad. Roedd stympiau sigarét a phapurau melysion yn eitemau cyffredin hefyd, gyda bron i bob ffordd yn cael ei nodi â sbwriel.
Un gwirfoddolwr casglu sbwriel disgrifiodd y sefyllfa fel "problem gyson", gan nodi bod cwsmeriaid yn aml yn taflu pecynnau bwyd brys i ochr y ffordd, yn enwedig mewn ardaloedd lle nad ydynt yn disgwyl cael eu dal.
'Baw ci, caniau diod, crisps, diodydd'
Tomos Williams, 25, athro ysgol yn Hen Golwyn, Sir Conwy, yw un o'r gwirfoddolwyr sy'n casglu sbwriel yn lleol. Mae'n disgrifio'r mathau o sbwriel a welir yn aml fel cynnwys "baw ci, caniau diod, crisps, diodydd" ar ochrau lonydd.
"Mae'n rhaid i rywun 'neud o. 'Dan ni'n wirfoddolwyr, does neb yn cael eu talu. Mae'n rhaid cynyddu cyfrifoldeb.
"'Dan ni fel ysgol wedi bod allan yn clirio o gwmpas y clwb pêl-droed lleol, ac oedd y plant wrth eu boddau yn tacluso a dysgu amdano fo."
Ron Ford, 75, gwirfoddolwr yn ardal Pont-y-pŵl, Torfaen, sydd wedi casglu 650 o fagiau llawn sbwriel ers dechrau'r flwyddyn, yn nodi bod y rhan fwyaf o'r sbwriel yn cynnwys pecynnau bwyd brys a diodydd sy'n cael eu taflu'n glou i'r llwyni, gan greu problemau wrth eu casglu.
"Maen nhw y math o bethau sy'n cael eu taflu'n glou i'r llwyn," meddai. "Mae hwnna'n creu problem i ni wedyn, achos ni sy'n gorfod dringo mewn i'w gael e mas.
"Fel arfer pethau fast food ydyn nhw – ddim yn bell o fan hyn, mae gyda chi ddau leoliad mawr sy'n gwerthu bwyd fel 'na. Felly mae'r math yna o sbwriel wastad fan hyn."
Alison Harrison, 59, gwirfoddolwr arall yn y grŵp, yn credu bod y broblem wedi gwaethygu'n ddiweddar ac yn awgrymu y byddai mwy o ddirwyon yn helpu i leihau'r sbwriel.
"Mae'n siom weithiau pan chi'n gweld y sbwriel, ond mae'n rhaid i ni just fwrw 'mlaen," meddai.
"'Dyn ni'n gwybod lle mae'r llefydd gwaethaf... ond unwaith ni wedi bennu, ac mae'n edrych yn neis a thaclus, dyna pam ni'n 'neud e."
'£3m o gost i drethdalwyr'
Yn ôl arolwg Cadwch Gymru'n Daclus a gynhaliwyd rhwng Ebrill a Rhagfyr 2025, mae sbwriel yn bresennol ar 98.8% o ffyrdd A a B yng Nghymru. Cafodd sbwriel ysmygu a stympiau sigarét eu canfod ar 88.1% o'r ffyrdd, tra bod papurau melysion i'w gweld mewn 80.7% o'r lleoliadau.
Dangosodd y data hefyd fod sbwriel diodydd ar 72.1% o ffyrdd, a sbwriel bwyd brys ar 67% ohonynt.
"'Dyn ni wedi gweld cynnydd sylweddol o ran faint o sbwriel on-the-go 'dyn ni'n ei weld dros y blynyddoedd," meddai Owen Derbyshire, prif weithredwr yr elusen.
Mae gwirfoddolwyr yn dod ar draws y broblem ym mhob cymuned yng Nghymru, ac mae Owen yn pwysleisio bod angen i bobl gymryd cyfrifoldeb personol.
"Mae'n hawdd beio pawb arall am broblemau fel hyn, ond yn sicr mae elfen o orfod cymryd cyfrifoldeb personol hefyd.
"Mae'n warthus bod unrhyw un yn teimlo fod e'n briodol i daflu pethau allan o'u ffenestri wrth yrru. Ddylai hynny ddim fod yn dderbyniol yng Nghymru yn 2026."
"Yn ôl Owen Derbyshire, y peth fyddai'n gwneud y gwahaniaeth mwyaf wrth leihau sbwriel ffordd fyddai i bobl gymryd cyfrifoldeb personol dros fynd â'u gwastraff."
Yn ogystal â'r blerwch, mae sbwriel fel fêps sy'n cynnwys batris yn gallu bod yn beryglus i gerbydau sy'n gyrru drostynt. Mae'r gwaith o lanhau'r sbwriel yn aml yn anodd ac yn peryglu'r rhai sy'n gyfrifol am y gwaith hwn.
"Mae'n costio'r trethdalwyr i ni lanhau hyn i gyd, a ni'n gwario tua £3m ar draws Cymru yn taclo sbwriel ar ochr y ffordd," meddai Mr Derbyshire.
"Ac yn amlwg mae hwn yn gallu bod yn waith peryglus i'r rheiny sydd wrthi hefyd."
Heriau i Weithwyr Cyngor a Gwirfoddolwyr
Mae Tony Spear o dîm Cynnal a Chadw Priffyrdd Cyngor Sir Bro Morgannwg yn nodi bod angen cau ffyrdd i glirio sbwriel, sy'n creu anghyfleustra i deithwyr, yn enwedig ar ffyrdd mwy gwledig.
"Weithiau mae'n rhaid i ni gau achos does dim ffordd saff arall o'i wneud e, yn enwedig ar ffyrdd mwy gwledig," meddai.
"Byddai'n well gen i os nad oedd rhaid [iddyn nhw gasglu sbwriel ochr ffordd], a chanolbwyntio ar bopeth arall, ond yn anffodus dyna sut mae'n rhaid i ni wneud e.
"Felly os oedd pobl yn mynd â phethau gyda nhw yn amlach, gallen ni wedyn ddefnyddio'r adnoddau yna rhywle arall."
Mae Tony hefyd yn awgrymu y byddai'n well gan gynghorau os gallent dreulio mwy o amser yn glanhau a harddu trefi a phentrefi yn hytrach na chasglu sbwriel ar ochr y ffordd.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
Pynciau Cysylltiedig
Straeon Perthnasol
- Llygod 'maint cwningod' ar stryd llawn sbwriel
- Dringwyr yn casglu 2,700 eitem o sbwriel ar Yr Wyddfa
