Ysgolion Cymru'n Cau oherwydd Gwres Llethol
Mae Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf, Caerdydd, yn un o'r cannoedd o ysgolion sydd ar gau ar draws Cymru ddydd Iau oherwydd tywydd crasboeth.
Mae undebau addysg yn rhybuddio bod adeiladau ysgol heb eu dylunio i ymdopi â gwres eithafol, gan alw am fuddsoddiad i greu amodau diogelach i ddisgyblion a staff.
Un undeb hyd yn oed yn galw am osod uchafswm tymheredd cyfreithiol mewn ysgolion a gweithleoedd.
Am yr ail ddiwrnod yn olynol, mae cannoedd o ysgolion ar gau yn llwyr neu'n rhannol ar draws Cymru oherwydd y tywydd crasboeth.
Bydd rhybudd coch cyntaf Cymru erioed am wres eithafol yn dod i ben am 23:59 nos Iau, gyda disgwyl i'r holl ysgolion ailagor ddydd Gwener.
Dros 800 o Ysgolion ar Gau ar Ail Ddiwrnod Rhybudd Coch Gwres Eithafol
"Dydy'r un pennaeth eisiau cau'r ysgol," meddai Matthew Evans, pennaeth Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf a Bro Edern yng Nghaerdydd, ar raglen Radio Wales Breakfast.
"Ry'n ni ond newydd fod trwy gyfnodau [Covid] pan ry'n ni'n gwybod beth yw'r effeithiau ar blant a phobl ifanc, felly mae'n benderfyniad pwysig."
Gan ddisgrifio rhybudd coch cyntaf Cymru am wres eithafol fel "sefyllfa hollol unigryw", dywedodd nad yw adeiladau ysgolion yn gallu ymdopi â'r amodau.
"Maen nhw'n ddosbarthiadau bach - ffenestri cyfyng o ran eu hagor ar y llawr cyntaf a'r ail, ac o gael 30 o ddisgyblion yn y 'stafelloedd hyn maen nhw'n gorboethi'n sydyn iawn ac mae'n anodd iawn i ysgolion gynnig amgylchedd diogel i ddisgyblion ddysgu.
"Mae mannau cysgodol tu allan yn gyfyng iawn mewn llawer o ysgolion ac mi wyddwn pa mor anodd a pheryglus yw bod allan yn yr haul ar hyn o bryd."
"Mae llawer o ysgolion wedi agor yn rhannol oherwydd eu bod yn gyndyn i gau'n llwyr... ond mae'n rhaid sicrhau bod ein staff a phlant yn ddiogel.
"Ystyriwch ddarparu bwyd ar gyfer 1,000 o ddisgyblion - staff yn gweithio mewn ceginau bach fel arfer mewn ffreutur gwydrog.
"Mae'r tymheredd yn drymaidd yno ac i'r staff orfod gweithio dan yr amodau hynny, mae'n annerbyniol.
"Mae hynny'n wir hefyd yn achos adeiladau modern iawn rhai ysgolion yng Nghymru - adeiladau bendigedig ond dydyn nhw ddim yn addas ar gyfer y math yma o dywydd... mae'n creu problem.
"Mae'n broblem i adeiladau fel Bro Edern a Glantaf, a gafodd eu codi yn y 70au, gydag arwyneb concrid a choridorau cul iawn.
"Rhaid i bob ysgol edrych ar ei sefyllfa a chyd-destun ei hun, ond mae'n anodd gweld ateb tymor hir i hyn heb sôn am fil sylweddol."
'Adeiladau Wedi Eu Codi i Gadw Gwres i Mewn'
Mae'r holl undebau addysg yn pwysleisio pa mor anodd yw penderfynu a oes angen cau ysgol yn ystod tywydd eithafol, gan flaenoriaethu diogelwch disgyblion a staff.
Maen nhw hefyd yn rhybuddio bod llawer o adeiladau ysgol "heb eu codi i ddygymod â gwres eithafol" ac mae angen gwaith uwchraddio mewn adeiladau sydd wedi dyddio, yn enwedig gan fod tywydd crasboeth yn debygol o ddod yn fwy cyffredin.
Mae undeb NASUWT yn galw am osod uchafswm tymheredd cyfreithiol mewn ysgolion a gweithleoedd, gan ddadlau y byddai hyn yn helpu ysgolion i wneud penderfyniadau iechyd a diogelwch cyflym yn ystod tywydd anffafriol.
"Gall hen adeiladau ysgol fod yn anodd i'w hawyru ac maen nhw wedi eu codi fel arfer i gadw'r gwres i mewn," meddai Neil Butler, swyddog Cymru'r undeb.
"Mae tuedd i adeiladau newydd gynnwys llawer o wydr a phaneli, a phrin yn cynnwys adnoddau fel unedau aerdymheru (air conditioning)."
Dywedodd Laura Doel, ysgrifennydd undeb y prifathrawon NAHT Cymru, bod penaethiaid "yn gwneud popeth posib i helpu cadw disgyblion a staff yn ddiogel, cyfforddus ac â'r gallu i ganolbwyntio ar ddysgu yn y don wres bresennol".
"Ond mae eu gwaith, yn cael ei wneud yn fwy anodd oherwydd ystâd ysgol wedi dyddio na chafodd ei ddylunio i ddygymod gyda'r tymereddau eithafol sydd, mae'n ymddangos, yn dod yn normal," meddai.
Mae'r undeb yn croesawu cyhoeddiad Llywodraeth Cymru yn ei chyllideb atodol ddydd Mawrth i roi £40m ychwanegol ar gyfer atgyweirio ysgolion.
"Ond fe rybuddiodd Ms Doel ei bod yn hanfodol bod yna fuddsoddiad hefyd i foderneiddio adeiladau ysgol i sicrhau eu bod yn creu awyrgylch ffafriol gydol y flwyddyn mewn tywydd poeth iawn a thywydd oer iawn.
"Gall hynny gynnwys popeth o aerdymheru a gwell awyru i well insiwleiddio a phaneli solar."
Dywedodd Rosie Lewis, pennaeth ysgolion UNISON Cymru:
"Ni allwn ni drin gwres eithafol fel problem one-off mwyach.
"Mae'r argyfwng hinsawdd yn golygu bod ysgolion angen buddsoddiad gwirioneddol mewn adeiladau mwy gwyrdd, oer a diogel fel y gall disgyblion ddysgu a staff weithio'n ddiogel wrth i dymereddau godi."
Mae Claire Armitstead, cyfarwyddwr undeb arweinwyr ysgolion a cholegau ASCL Cymru, yn dadlau y bydd yn rhaid "meddwl yn fwy strategol ynghylch sut rydyn ni'n delio gyda thonnau gwres yn y dyfodol wrth iddyn nhw ddod yn fwy cyffredin a dwys".
"Ychwanegodd y bydd angen ystyried o ddifrif sut mae atgyweirio hen adeiladau a sicrhau eu bod yn addas ar gyfer y dyfodol."
'Diogelwch yw'r Brif Flaenoriaeth'
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod "yn parhau i weithio'n agos gydag awdurdodau lleol, sy'n gwneud penderfyniadau ynghylch cyllido ysgolion fel rhan o'u cyllideb gyfan, i sicrhau bod trefniadau ariannu'n cwrdd â'u hanghenion lleol a blaenoriaethau".
Mae'n nodi mai penaethiaid unigol neu awdurdodau lleol sy'n penderfynu os yw ysgol yn cau ai peidio ac "ymhob achos, diogelwch plant a staff fydd y brif flaenoriaeth bob tro".
Ychwanegodd eu bod "yn rhoi arweiniad ar gyfer agor ysgolion a lleoliadau chwarae a gofal plant yn ystod tywydd gwael eithafol a gwres eithafol", a chanllaw gyda'r "gefnogaeth ac adnoddau sydd ar gael pan nad yw addysgu wyneb-yn-wyneb yn bosib".
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
