Mewnforio a symudiad poblogaeth yng Nghymru
Fel llawer o wledydd eraill, mae Cymru'n profi llif cyson o bobl yn symud i mewn ac allan bob blwyddyn. Mae'r ffigur net mewnfudo yn cynrychioli'r gwahaniaeth rhwng y rhai sy'n dod i mewn a'r rhai sy'n gadael y wlad.
Yn ôl yr amcangyfrifon diweddaraf, cynyddu tua 23,000 o bobl oedd gan boblogaeth Cymru o ganlyniad i fewnfudo rhyngwladol net yn y flwyddyn hyd at fis Mehefin 2024. Ar y pryd, roedd tua 3.2 miliwn o bobl yn byw yng Nghymru.
Arolwg a gomisiynwyd gan y BBC yn ddiweddar awgrymodd fod mewnfudo ymhlith y tri phwnc pwysicaf i bleidleiswyr cyn etholiad y Senedd.
Fodd bynnag, nid yw mewnfudo yn faes sydd wedi ei ddatganoli; mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn gyfrifol am bolisi mewnfudo.
Felly, pam mae mewnfudo yn bwnc o bwys cyn etholiad y Senedd, a beth mae'r data'n ei ddangos?
Pa faterion sy'n poeni pleidleiswyr Cymru cyn etholiad y Senedd?
Mae dryswch amlwg ynghylch y termau sy'n cael eu defnyddio wrth drafod mudo. Mae mudwyr cyfreithlon yn cyrraedd gyda chaniatâd, megis fisa, tra bod mudwyr anghyfreithlon yn dod heb ganiatâd neu'n aros yn y DU ar ôl i'w caniatâd ddod i ben.
Mae rhai mudwyr, boed yn gyfreithlon neu'n anghyfreithlon, yn gwneud cais am loches ar ôl cyrraedd. Mae ceiswyr lloches yn gofyn am noddfa oherwydd peryglon yn eu gwledydd gwreiddiol, ac os yw eu cais yn llwyddiannus, gall rhai gael statws ffoadur gan y Swyddfa Gartref.
Yn anad dim, mae polisi Cenedl Noddfa Llywodraeth Cymru yn gynllun i gefnogi ceiswyr lloches, yn bennaf o Wcráin, gyda gwasanaethau a chymorth integreiddio ar ôl cyrraedd. Er hynny, mae cyfrifoldeb cyffredinol am fewnfudo yn parhau gyda Llywodraeth y DU.
Data diweddaraf y Swyddfa Gartref o fis Rhagfyr 2025 yn dangos bod 11 o geiswyr lloches yn cael eu cefnogi yng Nghymru fesul 10,000 o bobl, y gyfradd isaf o bedair gwlad y DU. Roedd Lloegr gyda'r gyfradd uchaf o 16 fesul 10,000 o drigolion.
Nid oes data sy'n manylu ar y modd y cyrhaeddodd y ceiswyr lloches y wlad.
Y farn yn Wrecsam
Mae Wrecsam yn un o ardaloedd Cymru sydd wedi gweld protestiadau yn erbyn mewnfudo yn ddiweddar. Roedd y protestiadau'n ymateb i gynllun posib gan y Swyddfa Gartref i gartrefu 70 o geiswyr lloches mewn cyn-gartref gofal yn Rhosllannerchrugog, cynllun sydd bellach wedi cael ei ddileu.
Mewn tafarn yn y ddinas, dywedodd Natalie Wasiuk, 38, ei bod hi'n un o'r rhai a fynychodd y brotest ddiwedd mis Ionawr i wrthwynebu'r cynllun.
'Mae pobl, immigrants, yn cael tai cyn ni,'
meddai Natalie, gan fynegi pryderon am effaith mewnfudo ar ddinas fel Wrecsam.
Dywedodd Joshua Hall, 32, fod y pwnc yn peri pryder iddo cyn etholiad y Senedd.
'Dwi'n deall bod angen tai ar bobl sy'n dod fan hyn, sydd wedi ffoi rhag y rhyfel ac yn y blaen, dwi'n deall hynny. Ond i fi, yn bersonol, dwi'n credu dylen ni edrych ar ôl ein hunain.'
Yn ardal Parc Caia ar gyrion y ddinas, dywedodd Glyn Hughes:
'Y maint sydd wedi dod i fewn, rhaid ei fod o'n effeithio ar ysbytai, y cyngor, tai a lle mae pobl yn byw. Mae pobl sy'n wreiddiol o Wrecsam, Rhos, Johnstown, sy'n byw ar y stryd.'
Dywedodd hefyd ei fod yn aml yn trafod mudo fel pwnc gwleidyddol gyda'i ffrindiau.
Mae gan y Swyddfa Gartref gyfrifoldeb cyfreithiol i gartrefu ceiswyr lloches tra eu bod yn aros am benderfyniad ar eu cais. Mae awdurdodau lleol yng Nghymru hefyd yn gyfrifol am ddarparu cymorth i'r rhai sy'n ddigartref, gyda'r cymorth yn dibynnu ar amgylchiadau unigol.
Ffigyrau'r Swyddfa Gartref yn dangos bod 128 o geiswyr lloches wedi cael eu cartrefu gan awdurdod lleol Wrecsam erbyn diwedd Rhagfyr 2025 tra bod eu ceisiadau'n cael eu prosesu. Mae hyn yn cyfateb i 0.09% o boblogaeth yr ardal.
Yn ogystal, roedd 333 o aelwydydd yn Wrecsam yn gymwys i gael cefnogaeth digartrefedd yn y flwyddyn hyd at fis Mawrth 2025. Nid yw'r data'n manylu a ydynt yn bobl o'r DU neu'n fudwyr.
Anna Buckley, cyfarwyddwr y Ganolfan Cymorth Integreiddio Pwylaidd sy'n cefnogi cymuned Bwylaidd Wrecsam, dywedodd fod y ddinas yn groesawgar.
'Bob blwyddyn, mae gennym tua 300 o bobl sy'n cysylltu â ni, efallai eu bod angen help gyda thai, efallai eu bod eisiau dechrau busnes. Y bobl sy'n dod yma'n gyfreithlon, maen nhw'n bobl sy'n gweithio'n galed. Maen nhw'n talu trethi. Maen nhw eisiau teimlo'n ddiogel. Felly os ydyn ni'n siarad am fudo cyfreithlon, rwy'n 100% y tu ôl i hynny. Ond nid mudo anghyfreithlon.'
'Mae pobl yn meddwl ein bod fudwyr anghyfreithlon'
Yn nhŷ gofal Bodlondeb, rhan o gangen Pendine Park ar gyrion Wrecsam, mae Arlene Elano o'r Philippines yn un o'r cannoedd o staff o dramor.
Arlene, a ddaeth i Gymru'n gyfreithlon i weithio 24 mlynedd yn ôl, dywedodd fod y protestiadau diweddar wedi creu tensiynau.
'Mae'r bobl hyn yn meddwl, oherwydd ein lliw, oherwydd ein hedrychiad, ein bod ni i gyd yr un peth, i gyd yn 'fudwyr anghyfreithlon'. Mae'n peryglu diogelwch ein plant. Mae hynny'n ein poeni.'
Yn ôl Mario Kreft, cyfarwyddwr Pendine Park, mae gweithwyr o dramor yn hanfodol i'r sector gofal.
Nia Davies Williams, sy'n cynnal sesiynau cerddoriaeth mewn cartrefi gofal, dywedodd bod gweithwyr tramor yn dod â "sgiliau arbennig".
'Os fysa' nhw ddim yna i 'neud o, yna mi fysa'r swyddi ma'n wag. Ma' hi ddigon hawdd i rai i gwyno, a d'eud 'o, ma' nhw'n cymryd ein swyddi ni i gyd'. Dydy hynny ddim yn wir.'
Dr Catrin Wyn Edwards, darlithydd mewn gwleidyddiaeth ryngwladol ym Mhrifysgol Aberystwyth, dywedodd nad oedd yn synnu bod mudo yn bwnc pwysig i rai pleidleiswyr, ond bod costau byw ac iechyd yn bwysicach i ganran uwch o bobl.
'Mae mudo wedi cael ei wleidyddoli fel pwnc ers dros chwarter canrif. Mae hyn wedi creu rhyw fath o naratif lle ma' 'na rwyg, efallai, creu portread o rwyg yn y gymdeithas, portreadu mudwyr fel unigolion problematig, a 'llif' o fudwyr ac yn y blaen. Ond mae'r niferoedd sydd yn ceisio lloches yn y DU, mae'r niferodd yn isel iawn, a hyd yn oed yn llai yng Nghymru. Does dim pwerau gan y Senedd.'
Mae'r Swyddfa Gartref, sy'n gyfrifol am fewnfudo a rheoli ffiniau, wedi nodi bod "bron i 60,000 o fewnfudwyr anghyfreithlon a throseddwyr sy'n ddinasyddion tramor wedi cael eu symud ers etholiad 2024". Mae'r rhan fwyaf o'r unigolion hyn wedi gadael yn wirfoddol.
Beth sydd gan y pleidiau yng Nghymru i'w ddweud?
Mae'r Ceidwadwyr Cymreig, ynghyd â phlaid Reform, yn galw am ddiddymu polisi Cenedl Noddfa.
Llefarydd ar ran y Ceidwadwyr Cymreig dywedodd:
'Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn credu mewn system deg sy'n gadarn ond dan reolaeth - gan gefnogi'r rhai sy'n cyfrannu, wrth weithio gyda Llywodraeth y DU i atal mewnfudo anghyfreithlon a sicrhau bod rheolau'n cael eu gorfodi'n iawn.'
Dywedodd plaid Reform fod mewnfudo yn bwnc pwysig i bobl ac mae'n hawdd gweld pam, gan ychwanegu bod mewnfudo rhy uchel yn rhoi straen ar wasanaethau cyhoeddus a chymunedau.
Plaid Cymru eisiau system fewnfudo deg, seiliedig ar reolau, sy'n gweithio i Gymru, yn diwallu anghenion cymunedau, yn adlewyrchu heriau Cymru ac yn cynnal gwerthoedd y wlad. Mae Plaid Cymru, Llafur Cymru, y Democratiaid Rhyddfrydol a'r Blaid Werdd yn cefnogi polisi Cenedl Noddfa.
Llafur Cymru dywedodd eu bod yn falch o gefnogi'r rhai a ffoi o ryfel yn Wcráin ac ychwanegodd fod Llywodraeth Lafur y DU wedi addo cynyddu gwaredu mewnfudwyr anghyfreithlon ac wedi gwneud hynny.
Jane Dodds, Arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, dywedodd mai'r her fwyaf i Gymru a'i gwasanaethau cyhoeddus yw nifer y bobl ifanc sydd wedi gadael y wlad dros 27 mlynedd o reolaeth Llafur.
Lefarydd ar ran y Blaid Werdd yng Nghymru dywedodd y byddai'n annog Llywodraeth y DU i greu system loches gryfach a mwy effeithlon gyda llwybrau diogel a chadarn.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
