Gwirfoddolwyr cylchoedd meithrin yn galw am fwy o gymorth arbenigol
Mae rhai gwirfoddolwyr ar bwyllgorau cylchoedd meithrin yn mynegi pryderon am y pwysau mawr sy'n gysylltiedig â'u cyfrifoldebau, gan ddweud bod y rôl yn cynnwys "lot o gyfrifoldeb, lot o faich" ac yn gallu bod yn "lot o boen meddwl". Maent hefyd yn nodi bod her sylweddol wrth geisio denu aelodau newydd i ymuno â'r pwyllgorau oherwydd y pwysau hyn.
Mae gwirfoddolwyr sy'n gwasanaethu ar bwyllgorau cylchoedd meithrin yn gyfrifol am faterion ariannol, diogelu plant a chyflogi staff.
Dywedodd Mudiad Meithrin eu bod yn cydnabod bod gwirfoddolwyr yn "asgwrn cefn y cylchoedd", ac mae cynlluniau ar waith i "leihau'r pwysau cynyddol mae rhai pwyllgorau yn ei deimlo".
Pryderon Catrin Jones am y pwysau ar wirfoddolwyr
Mae Catrin Jones yn aelod o bwyllgor cylch meithrin yn Rhostryfan ger Caernarfon. Er ei bod yn gwerthfawrogi bod pobl o fewn y gymuned yn rhedeg y cylchoedd meithrin, mae hi'n mynegi pryder am y llwyth gwaith a'r anhawster o ddenu mwy o wirfoddolwyr.
"Ar hyn o bryd, yr heriau mwyaf 'da ni wedi'u cael fel pwyllgor ydi trio recriwtio staff, yn cynnwys cynnig cyfweliadau, sicrhau fod ganddyn nhw'r cymwysterau addas," meddai.
"Mae bob dim 'da ni'n 'neud fel pwyllgor angen sicrhau fod o'n cydymffurfio efo'r safonau gofynnol cenedlaethol."
"Mae'n lot o gyfrifoldeb, lot o faich ar wirfoddolwyr... mae'n gallu bod yn lot o boen meddwl a dweud y gwir, achos mae'r cyfrifoldeb yma sydd gennym ni yn gyfrifoldeb cyfreithiol.
"Dwi'n meddwl fod o'n rhywbeth nad ydi pobl yn sylweddoli pan maen nhw'n camu mewn am y tro cyntaf i fod yn rhan o'r pwyllgor.
"Nid yn unig recriwtio staff, ond recriwtio aelodau o'r pwyllgor hefyd."
Yn ôl Mudiad Meithrin, mae dros 76% o blant sy'n defnyddio eu gwasanaethau o gartrefi lle nad ydi'r Gymraeg yn cael ei siarad.
Esboniodd Ms Jones fod y cylch yn Rhostryfan wedi cael anhawster denu aelodau dros y blynyddoedd.
"Mae wedi bod yn andros o her i gael aelodau i gamu 'mlaen," meddai.
"'Da ni wedi cael ambell un yn dod ymlaen ac wedyn yn meddwl fod o'n rhywbeth fel bod yn rhan o gyfeillion yr ysgol wrach, ac wedi sylweddoli beth mae'r gwaith yn cynnwys, wedi camu nôl."
Ychwanegodd fod y her o gydbwyso gwaith, gofalu am blant a bod ar y pwyllgor yn heriol ar brydiau.
"Balansio gwaith, plant a rôl y pwyllgor, heb sôn am bethau eraill... mae'n andros o her.
"Mae 'na bendant gryfder wrth gael rhan o'r gymuned yn rhedeg rhywbeth sy'n rhan o galon y gymuned, wrth gwrs.
"Ond dwi'n meddwl fod o'n anodd iawn disgwyl i aelodau pwyllgor, sydd heb weithio o fewn y maes, i gynnal cyfweliadau ar gyfer unigolion sydd wedi cymhwyso i weithio yn y maes.
"Wrth ofyn cwestiynau yn y cyfweliadau, faswn i'n gallu meddwl weithiau fod yr ymgeiswyr yn fwy profiadol na'r rhai sy'n cynnig cyfweliadau."
'Strydlo efo staffio yn ofnadwy' - Megi Gruffydd
Megi Gruffydd, aelod arall o bwyllgor y cylch yn Rhostryfan, yn cydnabod bod y pwysau'n gallu bod yn drwm ar adegau.
"Mae o'n constant... mae 'na wastad rywbeth, 'da ni mwy neu lai bob dydd yn siarad efo'n gilydd yn trio datrys problemau, a thrio 'neud yr awyrgylch mor neis i'r plant ac i'r rhieni a'r staff," meddai.
Ymunodd Ms Gruffydd â'r pwyllgor ar ôl symud i'r ardal, gan fod hi eisiau i'w merch ifanc gael cychwyn Cymraeg cyn mynd i'r ysgol.
"Nes i symud i'r ardal ac o'n i isio iddi gael y cychwyn Cymraeg yna cyn mynd i'r ysgol.
"Mi oedd y cylch yn Rhostryfan ar gael ac yn amlwg oeddwn i isio cefnogi yn lleol.
"Nes i ymuno efo'r pwyllgor i helpu, ond yn amlwg hefyd i ddod i 'nabod y mamau ac i fod yn rhan o'r gymdeithas."
"Does 'na ddim digon o arweiniad proffesiynol yno i ni fel pwyllgor," meddai Megi Gruffydd.
Mae hi a'i chyd-wirfoddolwyr wedi ceisio denu mwy o bobl i ymuno â'r pwyllgor dros y blynyddoedd.
"'Da ni wedi stryglo efo staffio yn ofnadwy," meddai.
"'Da ni fel pwyllgor wedi bod yn cynnal cyfweliadau, gwneud posteri i drio cael pobl i ymuno, trio bob dim fedran ni i gael mwy o staff.
"Ond mae'n rili anodd staffio oherwydd dydi'r oriau ddim yn llawn amser, dydi o ddim yn delerau mor dda a fysa swydd llawn amser."
Mae Ms Gruffydd yn teimlo bod angen mwy o arweiniad proffesiynol ar bwyllgorau cylchoedd meithrin.
"Does 'na ddim digon o arweiniad proffesiynol yno i ni fel pwyllgor dwi'n teimlo, achos 'da ni gyd yn trio ein gorau i gael y staff gorau a'r amodau gorau i'r plant, ond dwi ddim yn teimlo fod y gefnogaeth yn ddigon da."
Heriau parhaus yn Ynys Môn gyda Elin Wynne
Er bod cefnogaeth gan Mudiad Meithrin, mae Elin Wynne, un o ymddiriedolwyr ar bwyllgor cylch meithrin ym mhentref Llanfechell, Ynys Môn, yn nodi bod heriau o hyd i bwyllgorau cylchoedd meithrin.
"Gwirfoddolwyr ydan ni gyd, a chriw bychan iawn ydan ni. Yn wir, ni sy'n 'neud lot o'r gwaith y tu ôl i'r llenni.
"Tydi'r rhieni a'r gymuned ddim bob amser yn gwybod faint o waith a phwysau sydd ar yr ymddiriedolwyr er mwyn gofalu fod y gwasanaeth a'r busnes yn ffynnu ac yn llwyddiannus.
"Yn wir, mae'r staff yn weledol bob dydd, maen nhw'n cwrdd y rhieni, cwrdd ein teuluoedd, ac mae'r plant wrth gwrs yn dod i'w hadnabod nhw.
"Ond i ni fel ymddiriedolwyr, sydd yn wirfoddolwyr, mae 'na lot fawr o bwysau."
Lleddfu pwysau ar wirfoddolwyr yn flaenoriaeth i Mudiad Meithrin
Dywedodd Dr Catrin Edwards, prif weithredwr Mudiad Meithrin, fod mynd i'r afael â'r pwysau cynyddol mae rhai gwirfoddolwyr a phwyllgorau yn eu profi yn parhau yn flaenoriaeth wrth baratoi'r Mudiad a'i aelodau i ddarparu gofal plant sy'n ymateb i anghenion rhieni a gofalwyr, nawr ac yn y dyfodol.
Dywedodd hefyd fod cefnogaeth gan Mudiad Meithrin a'r cyngor sir, ond bod y pwysau ar wirfoddolwyr yn parhau'n drwm.
"Mi ydan ni'n cael cefnogaeth gan y Mudiad Meithrin a'r cyngor sir," meddai. "Ond enwau ni sydd ar y llinell derfyn, a ni sy'n gorfod gwneud yn siŵr fod popeth yn ei le i symud y busnes yn ei flaen. "'Da ni gyd ar ddiwedd y dydd isio'r gorau i'r ardal, ac yn sicr y gorau i'r plant. "Mi ydan ni'n cael lot o gefnogaeth gan y Mudiad Meithrin o ran templedi polisïau a ballu, ond ar ddiwedd y dydd, mae o fyny i ni 'neud yn siŵr fod nhw yn eu lle, a bod popeth yn cael ei ddilyn. "Weithiau, efallai byddai 'chydig mwy o arbenigedd yn gallu bod yn help."
Gwerthfawrogi cyfraniad gwirfoddolwyr
Dywedodd Mudiad Meithrin eu bod yn "gwerthfawrogi'n fawr gyfraniad aruthrol ein gwirfoddolwyr ar bwyllgorau rheoli'r cylchoedd", ac eu bod yn cydnabod mai nhw yw asgwrn cefn y cylchoedd meithrin.
Yn ôl arolwg o 2024-25, nododd 87% o ymatebwyr eu bod yn teimlo bod y "cyngor, cefnogaeth a'r wybodaeth sy'n cael ei gynnig gan y Mudiad" yn "ardderchog" neu'n "dda iawn", tra bod 13% yn nodi ei fod yn "foddhaol".
Serch hynny, mae cynlluniau eisoes ar waith i hwyluso a lleihau'r pwysau cynyddol mae rhai pwyllgorau yn eu teimlo, ac mae hyn yn flaenoriaeth i'r Mudiad.
"I'r perwyl hyn, fe sefydlwyd Grŵp Gorchwyl a Gorffen yn 2025 i edrych ar fodelau amgen i'w hystyried gyda'r bwriad o dynnu'r pwysau rheoli oddi ar wirfoddolwyr," meddai llefarydd.
Bydd y grŵp yn cwrdd am y tro olaf yn y dyddiau nesaf i drafod cyfres o argymhellion, gyda'r rheiny'n cael eu rhannu gyda staff ac aelodau maes o law.
