Myfyrwyr a Darlithwyr Amaeth yn Trafod Blaenoriaethau Cyn Etholiad y Senedd
Mae myfyrwyr amaeth Coleg y Drenewydd yn codi pryderon am effaith costau nwyddau hanfodol, TB a'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy ar y diwydiant.
Wrth edrych ymlaen at etholiad y Senedd, mae myfyrwyr a darlithwyr amaeth ar gampws Coleg y Drenewydd yn nodi bod buddsoddi yn y diwydiant a chreu cyfleoedd i bobl ifanc yn ganolog i'w blaenoriaethau.
Maen nhw hefyd yn mynegi pryderon ynghylch effaith TB mewn gwartheg ac yn holi am effaith y Cynllun Ffermio Cynaliadwy (CFfC) newydd ar y sector amaethyddol yng Nghymru.
Ar yr un pryd, mae'r argyfwng yn y Dwyrain Canol yn codi pryderon am gostau cynyddol nwyddau hanfodol fel tanwydd, bwyd anifeiliaid a gwrtaith.
Fferm Fronlas, fferm gymysg 140 hectar ger y Drenewydd, yw canolfan yr adran amaeth lle mae myfyrwyr yn cael profiad ymarferol o'r diwydiant.
Anghenion Cefnogaeth a Pryderon am TB a Chostau
Mae Sian Jerman, un o ddarlithwyr amaeth yn y coleg, yn pwysleisio'r angen am gefnogaeth i'r diwydiant wrth symud ymlaen, gan nodi bod llawer o heriau'n parhau, gan gynnwys TB a'r cynllun CFfC.
"Dwi'n meddwl ein bod ni'n chwilio am gefnogaeth wrth symud ymlaen, gyda lot o stwff yn dod ymlaen fel y cynllun CFfC, ac mae TB yn dal yn broblem," meddai.
Mae hi hefyd yn mynegi pryder am effaith y rhyfel yn y Dwyrain Canol ar gostau tanwydd a mewnbynnau eraill i ffermwyr.
Yn ogystal, mae Sian yn pwysleisio bod mwy o gyfleoedd i bobl ifanc fynd i mewn i'r diwydiant yn hanfodol i gefnogi'r sector yn y dyfodol.
"Mae cynlluniau fel Cyswllt Ffermio yn ceisio dod â phobl ifanc i mewn i fusnesau ffermio, sy'n gallu lleihau'r baich gwaith ar ffermwyr ac yn rhoi cyfle iddyn nhw gymryd rhan mewn penderfyniadau busnes.
"Yn aml, mae'n anodd i bobl ifanc ddechrau bant yn y diwydiant, yn enwedig os nad ydyn nhw'n dod o gefndir amaethyddol, ac mae'n gallu bod yn anodd ffeindio job ar ôl gadael coleg."
"Ychwanegodd, er bod 'digon o swyddi amaethyddol ar gael', fod dod o hyd i waith hirdymor yn her gan nad yw rhai rolau'n cael eu hystyried yn yrfa.
"Ond os ydyn nhw actually yn berchen ar rywbeth ma' nhw wedyn yn teimlo eu bod nhw yn cael mwy o impact."
Effaith TB ar Ffermwyr Ifanc
Mae Josh Davies, myfyriwr amaeth-beirianneg lefel 3 o ardal Llanfair Caereinion, yn rhannu ei brofiad o effaith TB ar eu fferm deuluol.
"Mae teulu Dad wedi byw ar ein fferm ni yn ardal Llanfair Caereinion am flynyddoedd mawr, a fe yw'r trydydd cenhedlaeth i ffermio yno," meddai.
Esboniodd fod y teulu wedi gorfod lleihau nifer y gwartheg oherwydd TB.
"Mae hyn wedi bod yn anodd iawn ar fy nhad achos ma' fe'n caru'r gwartheg, ond oherwydd y straen gyda TB ac oherwydd iechyd e, mae'n haws cael gwared ar y gwaretheg i gyd, ac ry' ni'n troi nawr at ddefaid ac alpacas."
Mae colli'r gwartheg wedi achosi straen mawr ar y teulu ac yn peri gofid iddyn nhw.
"Bydden ni'n hoffi gweld mwy o sylw yn cael ei roi i broblem TB mewn gwartheg ar ffermydd fel ein un ni," meddai.
"Ychwanegodd y byddai'n well gweld ffyrdd eraill o ddelio â TB yn hytrach na chael gwared ar wartheg, gan nad yw'r iawndal bob amser yn ddigonol."
Yn y dyfodol, mae Josh yn gobeithio gweithio adref gyda'r anifeiliaid heb symud yn rhy bell o'r ardal.
"Ar hyn o bryd rwy'n astudio peirianneg amaeth yn y coleg, ond yn y dyfodol hoffwn weithio adref gyda'r anifeiliaid heb symud yn rhy bell o'r ardal."
"Dwi ddim eisiau symud yn rhy bell o fan hyn i fyw a gweithio - dwi'n hoff iawn o'r ardal ac eisiau bod o gwmpas yr anifeiliaid."
Anghenion Eglurder ynghylch Cynllun Ffermio Cynaliadwy
Mae Ioan Phillips o Aber-miwl, sy'n astudio Diploma Cenedlaethol Uwch mewn amaeth ac yn gweithio ar fferm deuluol a fferm leol, yn galw am fwy o eglurder a thrafodaeth am y Cynllun Ffermio Cynaliadwy (CFfC) a'i reolau.
Mae'r cynllun, a lansiwyd ym mis Ionawr 2024, yn disodli hen gymorthdaliadau'r UE ac yn talu ffermwyr am waith amgylcheddol a dulliau cynaliadwy, er bod dadlau ynghylch ei effaith ar incwm a chynhyrchu bwyd wedi codi.
Mae Ioan yn nodi bod rhai rheolau presennol, megis cyfyngiadau ar dyfu india-corn ar lethrau, yn her i nifer o ffermydd.
"Ar hyn o bryd does dim modd tyfu maize ar lethrau o 12% neu fwy ac ma' hynny yn anodd iawn i nifer fawr o ffermydd."
Mae'n nodi nad yw ei fferm deuluol yn sicr a ydynt am ymuno â'r cynllun, gan fod rhai yn osgoi'r cynllun oherwydd y rheolau.
"Dwi'n gwybod am rai sydd ddim yn mynd i mewn iddo fe oherwydd y rheol hyn," meddai.
Mae'n rhagweld y bydd ffermydd mawr yn gwneud yr arian yn y dyfodol, tra bod ffermydd bach yn cael trafferth oherwydd effeithiau TB a'r cynllun CFfC.
"Wrth edrych i'r dyfodol, rwy'n gweld mai'r ffermydd mawr fydd yn gwneud yr arian - mae'n anodd iawn i'r ffermydd bach.
"Dy'n nhw ddim yn gallu gwneud arian oherwydd pethau fel effaith TB a'r cynllun CFfC - mae'n anodd iawn iddyn nhw."
Ymatebion Gwleidyddol i'r Materion Amaethyddol
Mae BBC Cymru wedi gofyn i brif bleidiau gwleidyddol Cymru am eu sylwadau ar y materion a godwyd gan y myfyrwyr a darlithwyr amaeth.
Lefarydd ar ran y Ceidwadwyr Cymreig dywedodd:
"Mae amaethyddiaeth yn rhan hollbwysig o economi Cymru ac yn ganolog i'n diogelwch bwyd, felly dylai llywodraethau Cymru a'r DU fod yn barod i gamu mewn i gynnig cefnogaeth os yw'r sefyllfa yn gwaethygu."
Lefarydd ar ran Plaid Cymru ychwanegodd:
"Ffermio yw asgwrn cefn ein heconomi wledig a chalon ein cymunedau cefn gwlad ond mae'r sector gyfan wedi bod o dan straen sylweddol yn y blynyddoedd diwethaf.
"Byddai llywodraeth Plaid Cymru yn diogelu dyfodol ffermydd teuluol Cymru drwy barhau i gydweithio'n gryf â'r gymuned ffermio wrth i ni roi'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy ar waith, a pharhau i'w ddatblygu a'i fireinio."
Lefarydd ar ran y blaid Lafur dywedodd:
"Yn 2023, fe wnaeth llywodraeth Lafur Cymru lansio cynllun pum mlynedd sy'n nodi cyfeiriad y Rhaglen Dileu TB yn y dyfodol, gan weithio mewn partneriaeth â ffermwyr a milfeddygon. Byddwn yn cynnal ein gwaharddiad ar ddifa moch daear ar raddfa fawr.
"Byddai Llafur Cymru yn parhau i ddatblygu ein Cynllun Ffermio Cynaliadwy nodedig i hybu cynhyrchu bwyd cynaliadwy a chynyddu cefnogaeth i ffermwyr i fynd i'r afael â'r argyfyngau hinsawdd a natur."
Mae Reform UK, y Blaid Werdd a'r Democratiaid Rhyddfrydol wedi derbyn cais am ymateb.
Gwybodaeth Bellach ac Ymatebion
Mae BBC Cymru yn cydweithio â'r Comisiwn Etholiadol i ddarparu gwybodaeth am etholiadau lleol. Mae defnyddwyr yn gallu rhoi eu cod post i gael gwybodaeth am bleidleisio yn eu hardal.
Mae BBC Cymru hefyd yn annog darllenwyr i anfon syniadau am straeon drwy e-bost neu WhatsApp.
Lawrlwythwch ap BBC Cymru am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
