Polisi gofal plant am ddim Plaid Cymru heb ddyddiad gweithredu
Mae Rhun ap Iorwerth wedi addo cyflwyno cynllun gofal plant blaenllaw dros y pedair blynedd nesaf, ond mae wedi gwrthod rhoi dyddiad penodol ar gyfer pryd y bydd y polisi ymestyn gofal plant am ddim yn dechrau gweithredu.
Mae Plaid Cymru wedi addo ehangu gofal plant am ddim yng Nghymru yn sylweddol dros y pedair blynedd nesaf, gan wneud y cynnig ar gael i bob plentyn o naw mis i bedair oed am 20 awr yr wythnos, 48 wythnos y flwyddyn.
Dywed Rhun ap Iorwerth y bydd Llywodraeth Cymru yn canolbwyntio yn gyntaf ar gwblhau'r broses o gyflwyno gofal plant i blant dwy oed, a lansiwyd o dan y llywodraeth flaenorol.
Mae'r Sefydliad Astudiaethau Cyllid (IFS) wedi nodi y byddai angen toriadau neu godiadau trethi i ariannu polisi gofal plant gwerth £400m, er bod Plaid Cymru yn dweud bod y cynllun yn fforddiadwy.
Ymwelodd y prif weinidog â meithrinfa ym Merthyr Tudful ddydd Mercher.
Cynlluniau ehangu gofal plant
O dan y cynllun, bydd y cynnig presennol o 30 awr ar gyfer plant tair i bedair oed sydd â rhieni mewn gwaith neu hyfforddiant yn cael ei gadw, a bydd y cynnig presennol o 12.15 awr yr wythnos ar gyfer plant dwy oed yn cael ei ymestyn yn gyntaf.
Y cam nesaf fydd symud i 20 awr i blant tair a phedair oed nad ydynt yn gymwys i gael cymorth, cyn cynyddu nifer yr oriau a gynigir yn raddol.
Mae rhai yn y sector wedi rhybuddio y gallai cyflawni'r polisi yn llawn fod yn heriol iawn.
Mae Caragh Bell-Langford, yn y llun gyda'i merch Noa, yn dweud bod ffioedd meithrinfa yn "chwerthinllyd".
Ymwelodd y prif weinidog â meithrinfa ym Merthyr Tudful
Yn ystod ei ymweliad cyntaf fel prif weinidog, gofynnwyd i Rhun ap Iorwerth pryd y byddai'r polisi'n cael ei weithredu a pha mor fuan y byddai plentyn naw mis oed yn elwa o'r gofal plant.
Ni roddodd ddyddiad penodol ond dywedodd wrth BBC Cymru mai rhaglen yw'r polisi "ar gyfer tymor y llywodraeth hon fel yr ydym wedi'i bwysleisio".
"Mae pethau'n cael eu gwneud nawr i sicrhau bod hynny'n digwydd mewn ffordd gynaliadwy".
Dywedodd y bydd "enillion cynnar y byddwn yn eu gweld, rwy'n hyderus, o ran gorffen y cyflwyniad hwnnw ar gyfer plant dwy oed, rhywbeth sydd eisoes wedi'i wneud ym Merthyr Tudful lle rwyf heddiw".
Dywedodd ap Iorwerth eu bod yn symud ymlaen gyda'r ehangu ar gyfer plant dwy oed "ar hyn o bryd".
"Cyffredinolrwydd hyn sy'n gwneud gwahaniaeth wrth gwrs. Mae'n ymwneud â sicrhau bod pob teulu, bod pob plentyn yn gallu elwa o hyn."
Heriau ariannol a phrofiadau rhieni
Ym mis Medi 2025, Merthyr Tudful oedd yr awdurdod lleol cyntaf yng Nghymru i gwblhau cyflwyno cynnig gofal plant y llywodraeth flaenorol ar gyfer plant dwy oed yn llawn.
Mae Caragh Bell-Langford, gweithiwr ambiwlans a mam i Florence, sy'n saith mis oed, wedi mynegi pryderon am ffioedd meithrinfa uchel yn yr ardal leol, gyda rhai yn codi £70 y dydd.
"Mae'n debyg y byddai gen i ychydig o bunnoedd ar ôl o ddiwrnod 12 awr ond ni all rhai rhieni fforddio hynny," meddai.
Mae Emily Moore, athrawes a mam i ddau o blant, yn bwriadu dychwelyd i'r gwaith o absenoldeb mamolaeth ym mis Medi. Mae hi'n dweud bod talu am ofal plant yn "bryder" ac wedi gorfod lleihau ei horiau gwaith, tra bod ei gŵr yn cynllunio cais am weithio hyblyg.
Pan ofynnwyd iddi am bolisi gofal plant y llywodraeth newydd, dywedodd Sarah Ostler, rheolwr blynyddoedd cynnar Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful, ei fod yn "uchelgeisiol" ac yn "gyffrous", ond rhybuddiodd hefyd y byddai "heriau" o ran staffio a lleoedd meithrinfa.
'Rhagolygon ariannol anodd'
Dywedodd David Phillips o'r Sefydliad Astudiaethau Cyllid ddydd Mercher fod llywodraeth newydd Plaid Cymru yn wynebu "rhagolygon ariannol anodd", a bod yr angen i greu consensws gyda phleidiau eraill yn golygu na fydd ei holl addewidion yn dwyn ffrwyth.
Heb fwyafrif, bydd angen cefnogaeth y Torïaid neu'r Blaid Lafur ar Blaid Cymru i basio deddfwriaeth neu gynlluniau i wario arian.
Bydd rhai addewidion yn haws i'w datblygu, fel ehangu prydau ysgol am ddim i deuluoedd sy'n derbyn credyd cynhwysol.
"Efallai y bydd polisïau eraill yn anoddach i'w gweithredu, o leiaf yn llawn," meddai Phillips.
"Er bod pob plaid ac eithrio Reform UK wedi addo estyniadau i hawliau gofal plant am ddim, mewn rhagolygon ariannol anodd, mae'n debygol y byddai dod o hyd i'r £400m y flwyddyn sydd ei angen ar gyfer cynigion Plaid Cymru yn gofyn am doriadau i wasanaethau eraill neu gynnydd mewn trethiant."
Dywedodd Lynne Neagle o Lafur Cymru fod llywodraeth ddifrifol "yn golygu bod yn onest, bod yn glir, a dangos y symiau.
"Ai cyllideb yr ysgolion fydd yn cael ei thorri i ariannu gofal plant? Ai gofal iechyd?"
Dywedodd Sam Rowlands o'r Ceidwadwyr Cymreig: "Mae gwella gofal plant yng Nghymru yn bwysig a gall ddarparu'r gefnogaeth sydd ei hangen ar lawer o rieni, ond ni all Plaid gyflwyno eu polisi blaenllaw heb fod yn onest ynglŷn â sut y bydd yn cael ei ariannu."
Pynciau cysylltiedig a straeon perthnasol
- Lansio cwrs gofal plant Cymraeg i 'lenwi bwlch' am weithwyr dwyieithog
- 'Gofal plant yn ddrud ac yn straen' - yr her i lywodraeth nesaf Cymru
- Cost gofal plant 'yn ofid' a galw am gymorth tebyg i Loegr
